توسعه شهر‌های دانش‌بنیان ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است
اسفندیار اختیاری در نشستی با محوریت توسعه شهر‌های دانش‌بنیان در اصفهان، با اشاره به ضرورت بازنگری در سیاست‌های توسعه شهری اظهار کرد: امروز باید نگاه خود را به شهر و شیوه اداره آن تغییر دهیم…
باشگاه خبرنگاران جوان؛ پریزاد اقبالی - اسفندیار اختیاری در نشستی با محوریت توسعه شهر‌های دانش‌بنیان در اصفهان، با اشاره به ضرورت بازنگری در سیاست‌های توسعه شهری اظهار کرد: امروز باید نگاه خود را به شهر و شیوه اداره آن تغییر دهیم؛ چراکه بسیاری از مسائل و چالش‌های موجود، از کمبود منابع آب و آلودگی هوا گرفته تا مشکلات نظام اداری، با روش‌های سنتی قابل حل نیستند و نیازمند رویکردی مبتنی بر دانش و نوآوری هستند.
وی با بیان اینکه برخورداری از مراکز علمی، دانشگاه‌ها و شرکت‌های دانش‌بنیان به‌تنهایی برای تحقق شهر دانش کافی نیست، افزود: پرسش اساسی این است که زیست‌بوم نوآوری تا چه اندازه توانسته با زندگی روزمره شهروندان ارتباط برقرار کند و در حل مشکلات واقعی شهر نقش‌آفرین باشد.
معاون سیاست‌گذاری و توسعه معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست‌جمهوری تصریح کرد: اصفهان از ظرفیت‌های ارزشمندی در حوزه علم و فناوری برخوردار است و وجود شهرک علمی و تحقیقاتی، دانشگاه‌ها، مراکز رشد و شرکت‌های دانش‌بنیان، این شهر را به یکی از قطب‌های مهم نوآوری کشور تبدیل کرده است؛ اما باید بررسی کنیم که این ظرفیت‌ها تا چه اندازه در بدنه مدیریت شهری نفوذ کرده و به بهبود کیفیت زندگی مردم منجر شده‌اند.
شهر دانش؛ پیوند نوآوری با کیفیت زندگی شهروندان
اختیاری با تشریح مفهوم شهر دانش بیان کرد: شهر دانش، شهری است که در آن دانش، سرمایه انسانی و نوآوری به‌صورت نظام‌مند و با بهره‌گیری از حکمرانی هوشمند، به خلق ارزش اقتصادی، ارتقای کیفیت زندگی و توسعه پایدار شهری تبدیل شود.
وی ادامه داد: تحقق چنین شهری صرفاً با ورود فناوری‌های پیشرفته یا اجرای چند پروژه فناورانه امکان‌پذیر نیست، بلکه نیازمند تغییر نگرش مدیران، اصلاح فرایند‌های تصمیم‌گیری و استفاده هدفمند از ظرفیت نخبگان، دانشگاه‌ها و شرکت‌های نوآور است.
معاون معاونت علمی رئیس‌جمهور با اشاره به برخی ناکارآمدی‌های ساختار اداری گفت: هنوز در بسیاری از دستگاه‌ها، شهروندان برای انجام امور خود ناچار به مراجعه حضوری، ارائه مدارک کاغذی و پی‌گیری مکرر مکاتبات هستند؛ درحالی‌که با استفاده از دانش و فناوری می‌توان بخش قابل‌توجهی از این فرایند‌ها را اصلاح کرد.
وی تأکید کرد: زمانی می‌توان از تحقق شهر دانش سخن گفت که شهروندان برای دریافت خدمات، نیازی به مراجعه مداوم به دستگاه‌های اجرایی نداشته باشند و مشکلات شهری با مشارکت افراد متخصص و شرکت‌های دانش‌بنیان حل شود.
توسعه صنعتی باید متناسب با ظرفیت‌های زیست‌محیطی شهر‌ها باشد
اختیاری با اشاره به چالش‌های زیست‌محیطی و محدودیت منابع طبیعی در برخی شهر‌های کشور اظهار کرد: امروز دیگر نمی‌توان بدون توجه به ظرفیت‌های محیطی، همان مسیر گذشته را در توسعه صنعتی ادامه داد. وقتی شهری با کمبود آب یا آلودگی هوا مواجه است، باید درباره نوع صنایع، شیوه سرمایه‌گذاری و الگوی توسعه اقتصادی آن تجدیدنظر کرد.
وی افزود: اگر قرار باشد همچنان بر توسعه صنایع آب‌بر یا فعالیت‌هایی که مشکلات زیست‌محیطی را تشدید می‌کنند تأکید کنیم، نمی‌توان انتظار داشت مسائل شهری برطرف شود.
معاون سیاست‌گذاری و توسعه معاونت علمی ریاست‌جمهوری با طرح این پرسش که در صورت محدود شدن صدور مجوز برای برخی صنایع، سرمایه‌گذاری باید به چه سمتی هدایت شود، گفت: پاسخ این پرسش را باید با مشارکت دانشگاه‌ها، متخصصان، مدیران صنعتی و مسئولان شهری پیدا کرد تا زمینه شکل‌گیری فعالیت‌های اقتصادی متناسب با ظرفیت‌ها و نیاز‌های هر شهر فراهم شود.
وی خاطرنشان کرد: توسعه دانش‌بنیان الزاماً به معنای تغییر کامل ماهیت اقتصادی شهر‌ها نیست، بلکه باید با شناخت ویژگی‌ها و مزیت‌های هر منطقه، مسیر مناسبی برای توسعه مبتنی بر دانش طراحی شود.
تحقق شهر دانش نیازمند مشارکت همه دستگاه‌های اجرایی است
اختیاری با تأکید بر اینکه شکل‌گیری شهر دانش وظیفه یک سازمان یا دستگاه خاص نیست، بیان کرد: استانداری، شهرداری، شورای شهر، دانشگاه‌ها، دستگاه‌های اجرایی، بخش صنعت و فعالان اقتصادی باید در کنار یکدیگر قرار گیرند و برای تحقق توسعه دانش‌محور تصمیم‌گیری کنند.
وی افزود: نمی‌توان انتظار داشت یک دستگاه به‌تنهایی شهر دانش را محقق کند، درحالی‌که سایر بخش‌ها همچنان بر اساس الگو‌های سنتی فعالیت می‌کنند. تحقق این مفهوم نیازمند هم‌افزایی نهادی، هماهنگی مدیریتی و شکل‌گیری فرهنگ نوآوری در مجموعه مدیریت شهری است.
معاون معاونت علمی رئیس‌جمهور تشکیل شورای راهبری ارشد را یکی از الزامات تحقق شهر دانش دانست و گفت: در این شورا باید مدیران و تصمیم‌گیران اصلی شهر حضور داشته باشند تا سیاست‌های توسعه‌ای، صدور مجوزها، هدایت سرمایه‌گذاری و اجرای طرح‌های شهری بر اساس یک چشم‌انداز مشترک و مبتنی بر دانش دنبال شود.
وی همچنین بر ضرورت بازنگری در سیاست‌های توسعه شهری و تدوین شاخص‌های مشخص برای ارزیابی عملکرد شهر‌های دانش تأکید کرد و افزود: برای حرکت در این مسیر باید معیار‌های روشنی تعیین شود تا بتوان میزان پیشرفت شهر‌ها در بهره‌گیری از دانش، نوآوری و حکمرانی هوشمند را سنجید.
ظرفیت اصفهان برای پیشگامی در توسعه شهر دانش
اختیاری با اشاره به ظرفیت‌های علمی و فناورانه اصفهان اظهار کرد: برخورداری از دانشگاه‌های توانمند، شرکت‌های دانش‌بنیان، مراکز نوآوری و زیرساخت‌های تحقیقاتی، فرصت مناسبی برای حرکت اصفهان به سمت تحقق شهر دانش فراهم کرده است.
وی با بیان اینکه موضوع شهر دانش از سال ۱۴۰۱ در دستور بررسی و پی‌گیری قرار گرفته است، افزود: ظرفیت‌های موجود در اصفهان می‌تواند زمینه‌ساز پیشگامی این شهر در اجرای الگو‌های توسعه دانش‌محور باشد، مشروط بر اینکه ارتباط میان دانشگاه، صنعت، مدیریت شهری و جامعه تقویت شود.
معاون سیاست‌گذاری و توسعه معاونت علمی ریاست‌جمهوری تأکید کرد: دانشگاه‌ها نباید صرفاً در چارچوب فعالیت‌های علمی و پژوهشی خود باقی بمانند، بلکه باید دانش تولیدشده در این مراکز به حل مسائل واقعی شهر، ارتقای بهره‌وری و ایجاد فرصت‌های جدید اقتصادی منجر شود.
قانون جهش تولید دانش‌بنیان؛ فرصتی برای تحول در مدیریت شهری
اختیاری در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به قوانین حمایتی حوزه اقتصاد دانش‌بنیان گفت: قانون حمایت از شرکت‌ها و مؤسسات دانش‌بنیان که در سال ۱۳۸۹ تصویب شد، در زمان خود یکی از قوانین پیشرو در حمایت از فعالیت‌های فناورانه بود؛ اما با گسترش زیست‌بوم نوآوری کشور، ضرورت بازنگری و تکمیل حمایت‌های قانونی بیش از گذشته احساس شد.
وی افزود: قانون جهش تولید دانش‌بنیان با هدف تقویت زیرساخت‌های نوآوری، توسعه بازار محصولات فناورانه، تسهیل فعالیت شرکت‌ها و گسترش ظرفیت‌های اقتصاد دانش‌بنیان به تصویب رسید و فرصت‌های قابل‌توجهی برای دستگاه‌های اجرایی، دانشگاه‌ها، شرکت‌ها و نهاد‌های تأمین مالی فراهم کرده است.
معاون معاونت علمی رئیس‌جمهور با تأکید بر ضرورت آشنایی مدیران با ظرفیت‌های این قانون اظهار کرد: مخاطبان قانون جهش تولید دانش‌بنیان تنها شرکت‌های فناور نیستند، بلکه دستگاه‌های اجرایی، سازمان‌های توسعه‌ای، دانشگاه‌ها و مجموعه‌های تأمین مالی نیز می‌توانند از ظرفیت‌های آن بهره‌مند شوند.
وی با اشاره به آمادگی معاونت علمی برای تبیین مفاد این قانون تصریح کرد: این معاونت آمادگی دارد با اعزام تیم‌های تخصصی به دستگاه‌ها و نهاد‌های مختلف، زمینه آشنایی بیشتر مدیران با ظرفیت‌های قانونی و شیوه استفاده از حمایت‌های پیش‌بینی‌شده را فراهم کند.
زیست‌بوم نوآوری باید از مراکز علمی به متن شهر گسترش یابد
اختیاری با تشریح ساختار زیست‌بوم نوآوری کشور گفت: پارک‌های علم و فناوری، شهرک‌های تحقیقاتی، مراکز رشد، دانشگاه‌ها، شرکت‌های دانش‌بنیان، خانه‌های خلاق و فضا‌های کار اشتراکی، اجزای مهم این زیست‌بوم هستند که هرکدام در توسعه اقتصاد دانش‌محور نقش دارند.
وی افزود: در کنار شرکت‌های دانش‌بنیان، واحد‌های خلاق نیز در حوزه‌هایی همچون صنایع فرهنگی، هنر و خدمات نوآورانه فعالیت می‌کنند و خانه‌های خلاق می‌توانند بستر مناسبی برای رشد و توسعه این فعالیت‌ها باشند.
معاون سیاست‌گذاری و توسعه معاونت علمی ریاست‌جمهوری تأکید کرد: آنچه امروز اهمیت دارد، گسترش اثرگذاری این ظرفیت‌ها فراتر از محیط دانشگاه‌ها و مراکز فناوری و پیوند دادن آن‌ها با نیاز‌های واقعی جامعه است.
وی در پایان خاطرنشان کرد: مسئله اصلی شهر‌های ما کمبود پروژه یا نبود فناوری نیست، بلکه فقدان یک الگوی منسجم برای توسعه مبتنی بر دانش است. اگر دانش، نوآوری و سرمایه انسانی در متن تصمیم‌گیری‌های شهری قرار گیرند و همه دستگاه‌ها در این مسیر مشارکت کنند، می‌توان به سمت شهری حرکت کرد که توسعه اقتصادی، کیفیت زندگی شهروندان و پایداری محیط‌زیست در آن به‌صورت هم‌زمان مورد توجه قرار گیرد.