راکت‌های کاوشگر؛ آزمایشگاه فضایی ایران برای تحقیقات زیستی، پزشکی و محیط‌زیستی

باشگاه خبرنگاران جوان؛ پریزاد اقبالی- رامین کمالی، محقق پژوهشگاه هوافضای وزارت علوم، با تشریح کاربردهای راکت‌های کاوشگر و زیرمداری در تحقیقات فضایی گفت: این راکت‌ها به‌عنوان بستری آزمایشگاهی برای انجام طیف گسترده‌ای از آزمایش‌های فضایی مورد استفاده قرار می‌گیرند و در بسیاری از کشورها، بخشی از برنامه‌های تحقیقاتی و توسعه فناوری فضایی را تشکیل می‌دهند.

وی افزود: آزمایش‌های انجام‌شده با استفاده از این بسترها می‌تواند در حوزه‌های مختلفی از جمله سلامت، امنیت، محیط زیست و صنایع مرتبط با فناوری فضایی کاربرد داشته باشد. پژوهشگاه هوافضا نیز با سابقه فعالیت در حوزه کاوشگرهای فضایی و راکت‌های کاوشگر، دستاوردهای متعددی در این زمینه داشته که بخشی از آن‌ها در صنعت فضایی کشور مورد استفاده قرار گرفته است.

کمالی با بیان اینکه راکت‌های کاوشگر به شکل زیرمداری پرتاب می‌شوند، اظهار کرد: این راکت‌ها امکان ایجاد چندین فاز آزمایشگاهی را فراهم می‌کنند و میتوان قطعات، تجهیزات و زیرسامانه‌های مختلف را در شرایط واقعی پرواز مورد ارزیابی قرار داد.

وی ادامه داد: در یکی از این مراحل، شرایط پروازی همراه با حامل فراهم می‌شود و امکان بررسی موضوعاتی مانند نویز، ارتعاشات و مسائل مخابراتی وجود دارد. مدت زمان حضور راکت در ارتفاعات فضایی، بسته به ارتفاع پرواز، حدود پنج تا ۱۵ دقیقه است و در همین مدت میتوان آزمایش‌های متنوعی را انجام داد.

این محقق پژوهشگاه هوافضا، ایجاد شرایط میکروگرانش را یکی از مهم‌ترین قابلیت‌های راکت‌های کاوشگر دانست و گفت: مجموعه‌های تحقیقاتی می‌توانند تجهیزات و آزمایش‌های مورد نظر خود را در این بستر قرار دهند و پس از بازگشت، نتایج آزمایش‌ها و وضعیت تجهیزات را بررسی کنند.

وی با اشاره به مزیت اقتصادی استفاده از راکت‌های کاوشگر افزود: هزینه اجرای آزمایش در این بسترها نسبت به برخی روش‌های دیگر پایینتر است و به همین دلیل میتوان از آن‌ها به‌عنوان راهکاری اقتصادی برای آزمایش و ارزیابی فناوری‌های فضایی استفاده کرد.

کمالی با اشاره به روند توسعه این صنعت در جهان گفت: بازار راکت‌های کاوشگر و زیرمداری در جهان در حال گسترش است و کشورهای مختلف، صنایع گوناگون، دانشگاه‌ها و بخش خصوصی در این حوزه فعالیت می‌کنند. در برخی کشورهای پیشرو نیز تعداد قابل توجهی پرتاب تحقیقاتی در طول سال انجام می‌شود که نشاندهنده جایگاه این راکت‌ها به‌عنوان یک بستر تحقیقاتی و آزمایشگاهی است.

وی یکی از مهم‌ترین کاربردهای این راکت‌ها را انجام تحقیقات در شرایط خاص عنوان کرد و گفت: محیط‌های دارای جاذبه بسیار کم می‌توانند برای تحقیقات حوزه سلامت، زیستشناسی، مطالعات جانوری و گیاهی و همچنین بررسی مواد مورد استفاده قرار گیرند؛ زیرا برخی از این آزمایش‌ها در شرایط عادی زمین امکان انجام ندارند.

این محقق پژوهشگاه هوافضا، مطالعات محیطی را از دیگر کاربردهای راکت‌های کاوشگر برشمرد و افزود: با استفاده از این راکت‌ها میتوان داده‌های محیطی را اندازه‌گیری کرد و زیرسامانه‌هایی را که قرار است در آینده در مدار قرار گیرند، پیش از استفاده عملیاتی با هزینه کمتر مورد آزمایش قرار داد.

کمالی با اشاره به کاربرد این فناوری در حوزه سنجش از دور اظهار کرد: سنجش از دور یکی دیگر از زمینه‌های استفاده از راکت‌های کاوشگر است و می‌تواند شامل پایش سطح زمین و همچنین مطالعه محیط فضایی توسط کاوشگر باشد.

وی مطالعات اتمسفری را از دیگر زمینه‌های مهم تحقیقاتی دانست و گفت: راکت‌های کاوشگر می‌توانند برای مطالعه لایه‌های بالاتر جو مورد استفاده قرار گیرند؛ حوزهای که به‌ویژه در مطالعات هواشناسی اهمیت دارد و در دانشگاه‌های مختلف جهان نیز دنبال می‌شود.

کمالی همچنین توسعه فناوری پرتابگرها، تحقیقات مواد و مطالعات زیستی را از دیگر محورهای فعالیت در این حوزه عنوان کرد و افزود: پژوهشگاه هوافضا در زمینه تحقیقات زیستی نیز فعالیت‌های قابل توجهی داشته است که این مطالعات در دو بخش جانوری و گیاهی دنبال می‌شود و در تعامل با مجموعه‌های بین‌المللی و سازمان ملل نیز ادامه دارد.

وی با اشاره به سابقه پژوهشگاه هوافضا در اجرای مأموریت‌های کاوشگری گفت: آخرین پرتاب کاوشگر پژوهشگاه در آذرماه ۱۴۰۲ انجام شد و طی آن یک کاوشگر برای اجرای تحقیقات زیستی به فضا ارسال شد.

این محقق پژوهشگاه هوافضا در پایان اظهار کرد: همکاری میان پژوهشگاه هوافضا، سازمان فضایی ایران و وزارت ارتباطات در این حوزه ادامه دارد و امیدواریم در آینده نزدیک شاهد اجرای مأموریت‌های جدید و پرتاب یک فضاپیما باشیم که بتواند ظرفیت‌های علمی و فناورانه کشور را بیش از پیش به نمایش بگذارد.