ضرورت بازخوانی میراث ادبی برای نسل جدید

مدیرکل دفتر سیاست‌گذاری فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم تأکید کرد:

به گزارش روابط عمومی وزارت علوم به نقل از دانشگاه شیراز، دکتر حسن رضایی، مدیرکل دفتر سیاست‌گذاری فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، در این آیین با تأکید بر فراتر رفتن اندیشه بزرگان فارس از مرزهای جغرافیایی این منطقه گفت: مشاهیر و سرمایه‌های فرهنگی این سرزمین را نمی‌توان به یک محدوده جغرافیایی محدود کرد؛ اندیشه‌های آنان در طول تاریخ به نقاط مختلف جهان راه یافته و بر فرهنگ‌ها و زبان‌های دیگر تأثیر گذاشته است.

وی با اشاره به ضرورت توجه بیشتر به معرفی این میراث برای نسل جدید اظهار کرد: شاید در برخی زمینه‌ها، در انتقال اندیشه‌های بزرگان ادب و فرهنگ به نسل امروز غفلت‌هایی صورت گرفته باشد. اکنون وظیفه ما این است که با بهره‌گیری از ظرفیت‌های آموزشی و فرهنگی، این فاصله را کاهش دهیم.

دکتر رضایی دانشگاه را یکی از مهم‌ترین نهادها برای تحقق این هدف دانست و افزود: دانشگاه‌ها علاوه‌بر رسالت آموزشی و پژوهشی، مسئولیت دارند میراث ادبی بشر و ظرفیت‌های زبان فارسی را به نسل جدید معرفی کنند. برای این منظور، لازم است پیام‌ها و مفاهیم آثار بزرگان را استخراج کنیم و با زبانی روشن، امروزی و متناسب با نیازها و دغدغه‌های جوانان در اختیار آنان قرار دهیم.

وی تأکید کرد: معرفی میراث ادبی زمانی اثربخش خواهد بود که از انتقال صرف اطلاعات تاریخی فراتر رود و امکان ارتباط نسل جدید با اندیشه‌ها، ارزش‌ها و پرسش‌های انسانی مطرح‌شده در این آثار را فراهم کند.

دانشگاه؛ پیونددهنده میراث فرهنگی با زندگی امروز جامعه

وی با اشاره به جایگاه تاریخی مراکز علمی در بافت شهرها افزود: در سنت فرهنگی ایران، نظامیه‌ها و مراکز علمی در متن زندگی شهری قرار داشتند؛ اما در روزگار معاصر، بسیاری از دانشگاه‌ها از نظر فیزیکی از شهرها فاصله گرفته‌اند. از این‌رو، تقویت ارتباط دانشگاه با مردم و حضور فعال آن در عرصه‌های فرهنگی و اجتماعی، ضرورتی انکارناپذیر است.

دکتر عباسی با اشاره به برنامه‌های متنوع فرهنگی و هنری شیراز در روزهای برگزاری جشنواره، هدف این رویداد را آشنایی نسل جدید با سنت‌ها و میراث فرهنگی ایران، با بهره‌گیری از زبان و قالب‌های متناسب با روزگار امروز دانست و تصریح کرد: مقصود از بازخوانی گذشته، صرفاً بازسازی خاطرات تاریخی نیست؛ بلکه باید ظرفیت‌های تمدنی و فرهنگی خود را برای فهم مسائل امروز و ساختن آینده به کار بگیریم.

وی همچنین گسترش و تعمیق زبان فارسی را به‌عنوان یکی از زبان‌های مهم میانجی در تاریخ منطقه و پیونددهنده حوزه‌های فرهنگی گسترده یادآور شد و بر اهمیت برنامه‌هایی تأکید کرد که نسل جوان را با پشتوانه‌های ادبی، فکری و تمدنی ایران آشنا می‌کند.

جشنواره «از بلخ تا شیراز» تلاشی برای پیوند میراث ادبی با زندگی دانشگاهی است

دکتر سعید حسام‌پور، رئیس دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شیراز و دبیر علمی جشنواره «از بلخ تا شیراز»، با اشاره به برگزاری این رویداد از هشتم تا بیست‌ودوم مهرماه، تنوع برنامه‌ها و گسترش آن در بخش‌های مختلف دانشگاه را از ویژگی‌های اصلی جشنواره برشمرد.

وی اظهار کرد: تلاش شد جشنواره به مجموعه‌ای از نشست‌های محدود و متمرکز در یک مکان خاص منحصر نشود، بلکه با برگزاری برنامه‌هایی در دانشکده‌های مختلف و بهره‌گیری از قالب‌های گوناگون، زمینه مشارکت طیف وسیع‌تری از استادان و دانشجویان فراهم شود.

دکتر حسام‌پور با اشاره به برنامه‌های پیش‌بینی‌شده در این دوره، از نشست‌های تخصصی درباره مولانا و حافظ، کارگاه بازنویسی و بازآفرینی حکایتی از مثنوی و غزلی از حافظ، میزگرد دانشجویان دکتری ادبیات، نشست‌های علمی و تخصصی و برنامه‌های مرتبط با گردشگری علمی، فرهنگی و تاریخی یاد کرد. همچنین اکران فیلم، سخنرانی‌های تخصصی و پرداختن به پیوند حافظ با معماری، از دیگر بخش‌های این رویداد بود که تلاش داشت وجوه متنوع میراث ادبی و فرهنگی را در قالب‌هایی متفاوت پیش روی مخاطبان قرار دهد.

دبیر علمی جشنواره تأکید کرد: یکی از اهداف این برنامه، فراهم کردن فرصتی برای مواجهه زنده و خلاقانه نسل جوان با میراث ادبی فارسی است؛ مواجهه‌ای که از شناخت متون و اندیشه‌های کلاسیک فراتر می‌رود و با بازآفرینی ادبی، گفت‌وگوی علمی و تجربه‌های فرهنگی و هنری، امکان ارتباط عمیق‌تر دانشجویان با این میراث را فراهم می‌کند.

وی در پایان، با اعلام اینکه وزارت علوم این جشنواره دانشگاه شیراز را به‌عنوان الگوی موفقی از رویدادهای فرهنگی و اثربخش به دانشگاه‌ها و‌ مؤسسات اموزش عالی کشور پیشنهاد داده است تا از سال آینده به‌صورت سراسری برگزارشود؛ ابراز امیدواری کرد که با تداوم چنین رویدادهایی و مشارکت دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی، زمینه معرفی گسترده‌تر ظرفیت‌های زبان و ادب فارسی و تقویت جایگاه برنامه‌های فرهنگی در محیط‌های دانشگاهی فراهم شود.

شیراز؛ خاستگاه اندیشه‌هایی فراتر از مرزهای جغرافیایی

دکتر محمدجعفر امیرمحلاتی، رئیس مؤسسه پژوهشی مجد و سفیر پیشین ایران در سازمان ملل متحد، نیز در این رویداد به نقش فارس در پیشبرد فرهنگ ادبی ایران‌زمان پرداخت و با اشاره به جایگاه فارس و شیراز در تاریخ فرهنگ و ادبیات ایران، عنوان کرد: اهمیت نام «از بلخ تا شیراز» در آن است که دو خاستگاه مهم در جغرافیای فرهنگی ایران را به یکدیگر پیوند می‌دهد؛ خاستگاه‌هایی که با نام مولانا، حافظ و سنت گسترده شعر فارسی در حافظه فرهنگی جهان ماندگار شده‌اند.

وی با تأکید بر نقش برجسته فارس در تاریخ ادبیات ایران افزود: از میان چهار چهره بزرگ شعر کلاسیک فارسی، سعدی و حافظ از خطه فارس هستند و آثار این بزرگان، از مرزهای جغرافیایی ایران فراتر رفته و در فرهنگ‌های گوناگون جهان جای گرفته است.

دکتر امیرمحلاتی با اشاره به پیشینه حضور آثار ادبی ایرانی در محافل علمی و فرهنگی دیگر کشورها، بر ضرورت شناخت ظرفیت جهانی این میراث تأکید کرد و گفت: نام و اندیشه بزرگان ادبیات ایران را نمی‌توان در محدوده یک شهر یا سرزمین محصور کرد. این اندیشه‌ها، به دلیل برخورداری از مضامین انسانی و اخلاقی، قابلیت گفت‌وگو با فرهنگ‌ها و جوامع مختلف را دارند.

وی همچنین با اشاره به سنت وقف و میزبانی فرهنگی در شیراز، این ویژگی‌ها را بخشی از سرمایه اجتماعی و تمدنی شهر شیراز دانست و افزود: گسترش موقوفات علمی و فرهنگی را می‌توان نشانه‌ای از توجه تاریخی به پرورش نسل‌های آینده و استمرار دانش و فرهنگ دانست. فرهنگ میزبانی و روحیه مهرورزی نیز از ویژگی‌هایی است که در حافظه تاریخی و اجتماعی شیراز ریشه دارد.

این استاد و پژوهشگر با اشاره به ابعاد اخلاقی و اجتماعی شعر حافظ، بیت «آسایش دو گیتی تفسیر این دو حرف است / با دوستان مروت، با دشمنان مدارا» را نمونه‌ای از ظرفیت شعر فارسی برای ارائه راهبردی انسانی در روابط اجتماعی و سیاسی دانست. وی همچنین با یادآوری نگاه مولانا به زندگی و انسان، بر ضرورت بهره‌گیری از ادبیات برای عبور از تنگ‌نظری‌ها و تقویت مدارا تأکید کرد.

دکتر امیرمحلاتی در بخش دیگری از سخنان خود، با اشاره به برخی اظهارنظرهای سخیف یکی از مقامات آمریکا درباره فرهنگ و تمدن ایران، بر ضرورت معرفی دقیق و گسترده میراث ادبی کشور به جهانیان تأکید کرد و یادآور شد که آشنایی با آثار بزرگان ادب فارسی می‌تواند زمینه شناخت عمیق‌تری از ظرفیت‌های تاریخی، فکری و انسانی ایران فراهم آورد.

گفتنی است اختتامیه جشنواره فرهنگی و ادبی «از بلخ تا شیراز»، چهارشنبه ۲۲ مهرماه ۱۴۰۵، با حضور جمعی از دانشگاهیان، مدیران فرهنگی وزارت علوم، مسئولان فرهنگی شهر شیراز و علاقه‌مندان به زبان و ادبیات فارسی در تالار فجر دانشگاه شیراز برگزار شد. این جشنواره که از هشتم مهرماه جاری آغاز شده بود، در روزهای برگزاری خود میزبان مجموعه‌ای از برنامه‌های فرهنگی، ادبی و هنری با هدف ایجاد نشاط و پویایی در فضای دانشگاه، معرفی میراث غنی زبان و ادب فارسی و پیوند دادن نسل جوان با اندیشه‌های بزرگان فرهنگ و تمدن ایران بود. برگزاری نشست‌های تخصصی، کارگاه‌های فرهنگی و ادبی و برنامه‌های متنوع در دانشکده‌ها و بخش‌های مختلف دانشگاه، ازجمله بخش‌های این رویداد به شمار می‌رفت.