ضرورت تقویت ارتباط دانشگاه با صنعت و نقش وزارت علوم در پیشرفت کشور

یادداشت مهمان - سجاد حیدری دبیر واحد آموزش و تحقیقات دفتر تحکیم وحدت؛ در پیام اخیر رهبر انقلاب خطاب به نخبگان، به موضوع مهم استفاده از ظرفیت‌های علمی و استعدادهای کشور برای حل مسائل واقعی جامعه و پیشرفت کشور اشاره شده است. به نظرم یکی از مهم‌ترین محورهایی که در تبیین این موضوع باید به آن پرداخت، نقش دانشگاه و چگونگی ارتباط آن با بخش‌های مختلف کشور، به‌ویژه صنعت است. در واقع، این سؤال مطرح می‌شود که دانشگاه‌های ما تا چه اندازه توانسته‌اند ظرفیت‌های علمی و پژوهشی خود را در خدمت نیازهای واقعی کشور قرار دهند؟

البته مسئله فقط برخورداری دانشگاه‌ها از ظرفیت علمی و نیروی انسانی مستعد نیست؛ مسئله اصلی این است که این ظرفیت‌ها تا چه اندازه در عمل با نیازهای کشور ارتباط پیدا می‌کنند. امروز یکی از چالش‌های جدی آموزش عالی، فاصله میان آن چیزی است که در دانشگاه آموزش داده و پژوهش می‌شود، با آن چیزی که صنعت و بخش‌های مختلف کشور واقعاً به آن نیاز دارند. این فاصله باعث می‌شود بخشی از توان علمی دانشگاه‌ها، آن‌طور که باید، به حل مسائل کشور تبدیل نشود.

اینجا نقش وزارت علوم اهمیت پیدا می‌کند. وزارت علوم صرفاً مسئول اداره دانشگاه‌ها یا نظارت بر فعالیت‌های آموزشی و پژوهشی نیست؛ بلکه باید سیاست‌گذاری آموزش عالی را به‌گونه‌ای انجام دهد که خروجی دانشگاه‌ها با نیازهای واقعی کشور تناسب داشته باشد. این یعنی ارتباط دانشگاه با صنعت نباید به چند تفاهم‌نامه یا همکاری مقطعی محدود شود، بلکه باید به بخشی از رویکرد اصلی نظام آموزش عالی تبدیل شود.

برای تحقق این هدف، باید نوع نگاه به آموزش عالی نیز تغییر کند. آموزش عالی نباید صرفاً به‌عنوان یک هزینه در بودجه کشور دیده شود، بلکه باید آن را نوعی سرمایه‌گذاری بلندمدت برای آینده کشور دانست. سرمایه‌گذاری در دانشگاه، در واقع سرمایه‌گذاری در نیروی انسانی متخصص، توسعه فناوری و افزایش توان رقابت‌پذیری کشور است. بنابراین، هرچقدر ارتباط دانشگاه با صنعت تقویت شود، امکان تبدیل دانش و پژوهش به ارزش اقتصادی و حل مسائل کشور نیز بیشتر خواهد شد.

البته برای اینکه این ارتباط از سطح شعار فراتر برود، باید چند اقدام جدی در دستور کار قرار بگیرد. از جمله اینکه نیازهای واقعی صنایع به‌صورت دقیق شناسایی شوند، دانشگاه‌ها در تعریف و اجرای پروژه‌های پژوهشی با صنعت مشارکت مؤثر داشته باشند و زمینه حضور دانشجویان در محیط‌های واقعی کار و تولید فراهم شود. همچنین لازم است حمایت از پژوهش‌های مسئله‌محور و کاربردی، به یکی از اولویت‌های اصلی سیاست‌گذاری وزارت علوم تبدیل شود.

در کنار این اقدامات، به نظر می‌رسد لازم است در معیارهای ارزیابی عملکرد دانشگاه‌ها نیز بازنگری شود. نباید موفقیت یک دانشگاه صرفاً با تعداد مقالات، طرح‌های پژوهشی یا آمار فارغ‌التحصیلان آن سنجیده شود؛ بلکه باید مشخص باشد این دانشگاه تا چه اندازه توانسته در حل مسائل کشور نقش داشته باشد، چه میزان از پژوهش‌های آن به فناوری و محصول تبدیل شده و چه ارتباط مؤثری با صنعت برقرار کرده است. به بیان دیگر، باید میان عملکرد علمی دانشگاه و تأثیر واقعی آن در جامعه پیوند برقرار شود.

در نهایت، آنچه اهمیت دارد این است که دانشگاه باید به یکی از پیشران‌های اصلی پیشرفت کشور تبدیل شود؛ دانشگاهی که علاوه بر تربیت نیروی انسانی متخصص و تولید دانش، بتواند در حل مسائل صنعت، توسعه فناوری و رفع نیازهای کشور نقش مؤثری ایفا کند. تحقق چنین هدفی نیازمند برنامه‌ریزی منسجم، سیاست‌گذاری دقیق و اراده جدی در وزارت علوم است. انتظار می‌رود این موضوع از سطح تأکید و توصیه فراتر برود و در تصمیم‌ها و برنامه‌های اجرایی آموزش عالی نمود پیدا کند.

در یک جمله، دانشگاه زمانی می‌تواند نقش واقعی خود را در پیشرفت کشور ایفا کند که دانش تولیدشده در آن، به حل مسائل کشور و بهبود زندگی مردم منجر شود. این همان هدفی است که باید در سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی آموزش عالی دنبال شود.