قارچ گانودرما و سرطان؛ علم چه می‌گوید و تبلیغ‌ها چه نمی‌گویند؟
تبلیغ‌هایی که قارچ گانودرما را «ضد سرطان» یا حتی «جایگزین شیمی‌درمانی» معرفی می‌کنند، کم نیستند. برای بیمار و خانواده‌ای که دنبال هر روزنه امیدی هستند، این وعده‌ها وسوسه‌انگیز است.…
به گزارش بازرگانی خبرگزاری مهر، تبلیغ‌هایی که قارچ گانودرما را «ضد سرطان» یا حتی «جایگزین شیمی‌درمانی» معرفی می‌کنند، کم نیستند. برای بیمار و خانواده‌ای که دنبال هر روزنه امیدی هستند، این وعده‌ها وسوسه‌انگیز است. پژوهش‌های علمی درباره قارچ گانودرما و سرطان اما تصویر محتاط‌تری نشان می‌دهند و دانستن همین تفاوت می‌تواند جلوی یک تصمیم پرهزینه را بگیرد.
قارچ گانودرما و سرطان: پژوهش‌ها چه می‌گویند؟
پاسخ کوتاه: گانودرما داروی سرطان نیست و هیچ شاهد معتبری نشان نمی‌دهد که بتواند جای شیمی‌درمانی، پرتودرمانی یا جراحی را بگیرد. چند مطالعه کوچک نشان داده‌اند مصرف آن همراه درمان اصلی ممکن است پاسخ به درمان و برخی شاخص‌های ایمنی را کمی بهتر کند. با این حال، کیفیت این مطالعه‌ها پایین بوده و اثرشان بر طول عمر بیماران سنجیده نشده است. هر نوع مصرف در دوره درمان باید با نظر پزشک معالج باشد.
گانودرما چیست و چرا پایش به سرطان باز شد؟
قارچ گانودرما با نام‌های ریشی و لینگ‌ژی هم شناخته می‌شود و قرن‌هاست در طب سنتی چین، ژاپن و کره جایگاه ویژه‌ای دارد. این قارچ روی تنه و کنده درختان می‌روید و کلاهکی براق به رنگ قهوه‌ای مایل به قرمز دارد. بافتش سفت و چوبی و طعمش تلخ است؛ به همین دلیل آن را مثل قارچ خوراکی نمی‌پزند و بیشتر به شکل پودر، کپسول، عصاره یا دمنوش مصرف می‌کنند.
توجه پژوهشگران سرطان بیشتر به دو گروه از ترکیبات این قارچ جلب شده است: پلی‌ساکاریدها (قندهای زنجیره‌بلند، به‌ویژه بتاگلوکان‌ها) و تری‌ترپن‌ها. در مطالعه‌های سلولی و حیوانی، عصاره گانودرما رشد برخی سلول‌های سرطانی را کند کرده و بخش‌هایی از دستگاه ایمنی را فعال‌تر کرده است. همین یافته‌ها به تیتر رسانه‌ها و تبلیغ فروشندگان راه پیدا کرده‌اند.
از ظرف آزمایش تا بدن بیمار؛ فاصله‌ای که تبلیغ‌ها نمی‌گویند
اثر یک ماده روی سلول سرطانی در ظرف آزمایش، با اثرش در بدن بیمار فرق زیادی دارد. در ظرف آزمایش، ماده مستقیم و با غلظت بالا به سلول می‌رسد. اما ترکیبی که با کپسول خورده می‌شود، باید هضم و جذب شود و از کبد بگذرد؛ پس معلوم نیست چه مقدار از آن به تومور برسد. بسیاری از ترکیباتی که در آزمایشگاه سلول سرطانی را از بین برده‌اند، در آزمایش روی انسان نتیجه‌ای نداده‌اند.
به همین دلیل، ملاک اصلی قضاوت درباره یک درمان، کارآزمایی بالینی است؛ یعنی آزمایش کنترل‌شده روی بیماران واقعی. در این نوع مطالعه، بیمارانی که گانودرما گرفته‌اند با بیمارانی که نگرفته‌اند مقایسه می‌شوند تا اثر واقعی آن معلوم شود.
مهم‌ترین شواهد انسانی چه نشان می‌دهد؟
یکی از معتبرترین جمع‌بندی‌ها درباره قارچ گانودرما و سرطان، مرور سیستماتیک کاکرین درباره گانودرما و درمان سرطان است. کاکرین شبکه‌ای مستقل است که نتایج مطالعه‌های بالینی را کنار هم می‌گذارد و کیفیتشان را می‌سنجد. در این مرور، پنج کارآزمایی با ۳۷۳ بیمار بررسی شد که همه در چین انجام شده بودند. نتایج این بود:
بیمارانی که گانودرما را همراه شیمی‌درمانی یا پرتودرمانی گرفتند، کمی بیشتر از بقیه به درمان پاسخ دادند.
گانودرما به‌تنهایی تومور را به‌طور محسوس کوچک نکرد.
سهم برخی گلبول‌های سفید دفاعی (لنفوسیت‌های CD۳، CD۴ و CD۸) در خون، حدود ۲ تا ۴ درصد بیشتر شد.
چهار مطالعه از بهتر شدن کیفیت زندگی بیماران خبر دادند.
فقط یک مطالعه عوارض را گزارش کرد که خفیف بود: تهوع و بی‌خوابی.
هیچ‌کدام از مطالعه‌ها طول عمر بیماران را در بلندمدت بررسی نکردند.
نویسندگان این مرور می‌گویند مطالعه‌ها کوچک بوده‌اند و روش بیشترشان ضعف داشته است. نتیجه‌گیری آن‌ها روشن است: شواهد برای استفاده از گانودرما به‌عنوان درمان اصلی سرطان کافی نیست. به نظر آن‌ها، این قارچ را فقط می‌توان در کنار درمان استاندارد در نظر گرفت؛ آن هم بعد از سنجیدن هزینه، فایده و خواست بیمار. این مرور سال ۲۰۱۶ منتشر شده و نتایجش ممکن است درباره بیماران غیرچینی صدق نکند.
خطرهایی که کمتر درباره‌شان حرف زده می‌شود
طبق راهنمای مرکز سرطان مموریال اسلون کترینگ درباره قارچ ریشی، هنوز پژوهش کافی درباره اثر و ایمنی گانودرما در کنار درمان سرطان وجود ندارد. این راهنما سال ۲۰۲۶ به‌روز شده و چند خطر مشخص را هم نام می‌برد:
خون‌ریزی: گانودرما ممکن است خطر خون‌ریزی را بیشتر کند، به‌ویژه همراه داروهای ضدانعقاد و ضدپلاکت مثل وارفارین یا آسپرین. برای بیمارانی که پلاکتشان بعد از شیمی‌درمانی پایین آمده، این نکته اهمیت بیشتری دارد.
تداخل با شیمی‌درمانی: این قارچ ممکن است توان آنتی‌اکسیدانی خون را بالا ببرد. در تئوری، این اثر می‌تواند با داروهایی تداخل کند که با ساختن رادیکال آزاد (مولکول‌های ناپایدار و آسیب‌زا) سلول سرطانی را از بین می‌برند.
داروهای مهارکننده ایمنی: گانودرما ممکن است دستگاه ایمنی را فعال‌تر کند؛ پس برای کسی که مثلاً بعد از پیوند عضو این داروها را مصرف می‌کند، شاید بی‌خطر نباشد.
آسیب کبدی: در چند گزارش موردی (شرح حال یک بیمار خاص)، مصرف پودر گانودرما با آسیب کبدی همراه بوده است. یکی از این موارد به مرگ انجامیده است.
به‌هم‌ریختن نتیجه آزمایش: پودر اسپور گانودرما ممکن است سطح CA۷۲-۴ را در خون بالا ببرد. این ماده نشانگری است که پزشک برای پی‌گیری برخی سرطان‌ها اندازه می‌گیرد؛ پس بالا رفتنش می‌تواند تفسیر آزمایش را گمراه کند.
عوارض رایج‌تر: تهوع، بی‌خوابی، خشکی دهان، یبوست، خارش پوست و سرگیجه.
اگر بیمار سرطانی بخواهد گانودرما مصرف کند
مصرف گانودرما در دوره درمان، تصمیمی است که باید با پزشک معالج گرفته شود. این چند نکته کمک می‌کند تصمیم امن‌تری گرفته شود:
پیش از شروع، نام و برچسب محصول را به انکولوژیست (پزشک متخصص سرطان) نشان دهید؛ حتی اگر روی آن نوشته باشد «گیاهی» یا «طبیعی».
هیچ جلسه شیمی‌درمانی، پرتودرمانی یا جراحی را به امید اثر گانودرما عقب نیندازید یا کنار نگذارید.
پیش از جراحی یا نمونه‌برداری، مصرف آن را به تیم درمان بگویید؛ دلیلش خطر خون‌ریزی است.
فقط محصولی بخرید که مجوز سازمان غذا و دارو دارد و روی برچسبش نوشته شکل محصول چیست: قارچ کامل خشک‌شده، پودر اسپور یا عصاره. ترکیب این سه با هم یکی نیست.
زنان باردار و شیرده و کودکان بدون نظر پزشک گانودرما مصرف نکنند.
عبارت‌هایی مثل «درمان قطعی سرطان»، «صددرصد بی‌عارضه» یا «جایگزین شیمی‌درمانی» در تبلیغ، نشانه هشدار است.
اگر زردی پوست یا چشم، ادرار تیره، کبودی یا خون‌ریزی غیرعادی دیدید، مصرف را قطع کنید و به پزشک خبر دهید.
پرسش‌های رایج
آیا گانودرما از سرطان پیش‌گیری می‌کند؟
شواهد کافی برای این ادعا وجود ندارد. در یک مطالعه، مصرف عصاره گانودرما با رشد کمتر پولیپ‌های روده بزرگ همراه بود؛ اما نتیجه یک مطالعه برای توصیه به همه کافی نیست.
بیمار در دوره شیمی‌درمانی می‌تواند دمنوش گانودرما بنوشد؟
فقط با اجازه انکولوژیست. دمنوش هم بخشی از ترکیبات فعال قارچ را دارد و ممکن است با داروهای شیمی‌درمانی یا رقیق‌کننده خون تداخل کند.
جمع‌بندی
آنچه امروز درباره قارچ گانودرما و سرطان می‌دانیم، روشن است: این قارچ سابقه طولانی در طب سنتی و ترکیباتی جالب برای پژوهشگران دارد، اما داروی سرطان نیست. بهترین شواهد انسانی فقط نشانه‌هایی از اثر کمکی آن در کنار درمان استاندارد دیده‌اند؛ آن هم در مطالعه‌هایی کوچک و نه‌چندان دقیق. برای بیمار سرطانی، مهم‌ترین قدم ادامه درمان اصلی است. اگر قرار است گانودرما جایی در برنامه درمان داشته باشد، این جا را پزشک معالج تعیین می‌کند، نه تبلیغ فروشنده.
این مطلب، یک خبر آگهی بوده و خبرگزاری مهر در محتوای آن هیچ نظری ندارد.