منظومه ماهواره‌های سنجشی با دقت تصویربرداری کمتر از یک‌متر در راه است

باشگاه خبرنگاران جوان ؛ پریزاد اقبالی - رئیس سازمان فضایی ایران با تأکید بر اهمیت اطلاع‌رسانی و آگاه‌سازی عمومی درباره صنعت فضایی، گفت: دستگاه‌های متولی در حوزه‌های مرتبط با صنعت فضایی وظیفه دارند ظرفیت‌ها و دستاوردهای این حوزه را برای افکار عمومی تبیین کنند؛ چراکه صنعت فضایی در جهان و ایران از اهمیت فزایندهای برخوردار است و طی سال‌های اخیر بازیگران جدیدی نیز به این عرصه وارد شدهاند.

حسین سالاریه در نشست تخصصی «نقش ماهواره‌های بومی و کاربرد تصاویر ماهواره‌ها در تولید، پایش و پردازش اطلاعات مکانی» اظهار کرد: کشورهای مختلف جهان با ورود به صنعت فضایی، اهداف، وظایف و برنامه‌های مشخصی را برای خود تعریف کردهاند و تلاش دارند جایگاه مشخصی در این صنعت به دست آورند.

وی با اشاره به رشد قابل توجه تعداد ماهواره‌های فعال در مدار زمین افزود: حدود ۱۰ تا ۱۵ سال پیش، تعداد ماهواره‌های موجود در مدار در مقیاس چند هزار فروند بود، اما اکنون این رقم به حدود ۱۰ هزار ماهواره رسیده و با ادامه روند توسعه صنعت فضایی، تعداد ماهواره‌ها می‌تواند در آینده به مرز ۱۰۰ هزار فروند نیز نزدیک شود.

رئیس سازمان فضایی ایران این افزایش را نشانه رشد سریع صنعت فضایی در جهان دانست و گفت: ماهواره‌ها در بسیاری از حوزه‌های مرتبط با صنعت فضایی، ابزارهایی کمرقیب محسوب می‌شوند و در زمینه دستیابی به داده‌ها و تصاویر سطح زمین، ابزاری سریع‌تر و گسترده‌تر از ماهواره در اختیار نداریم.

سالاریه با اشاره به کاربرد هواپیماها و پهپادها در تصویربرداری ادامه داد: این تجهیزات نیز کاربرد گسترده‌ای دارند، اما ماهواره‌ها می‌توانند در ارتفاع حدود ۵۰۰ کیلومتری زمین و با سرعتی نزدیک به ۷.۵ کیلومتر بر ثانیه تصویربرداری کنند. به این ترتیب، یک ماهواره قادر است در مدت چند دقیقه از مناطق گسترده‌ای از شمال تا جنوب کشور داده‌برداری کند.

وی تأکید کرد: افزایش تعداد ماهواره‌ها و ارتقای دقت تصویربرداری آن‌ها باید همزمان دنبال شود و این روند اکنون در کشورهای مختلف جهان نیز با سرعت در حال پیشرفت است.

رئیس سازمان فضایی ایران با اشاره به تحولات فناوری در حوزه ماهواره‌های سنجشی اظهار کرد: در گذشته برای دستیابی به دقت تصویربرداری یک متر، به ماهواره‌هایی با وزن چند صد کیلوگرم و حتی چند تن نیاز بود، اما امروز ماهواره‌هایی با وزن حدود ۱۰۰ کیلوگرم یا کمتر نیز می‌توانند چنین قابلیت‌هایی داشته باشند.

وی افزود: در حال حاضر ماهواره‌هایی با قدرت تصویربرداری ۳۰ تا ۵۰ سانتیمتر به شکل عمومی و تجاری خدمات ارائه می‌کنند. بنابراین، استفاده از فناوری‌های نوین نقشه‌برداری بدون توجه به ظرفیت ماهواره‌ها امکانپذیر نیست و افزایش تعداد ماهواره‌ها می‌تواند زمان دسترسی به اطلاعات سطح زمین را به میزان قابل توجهی کاهش دهد.

سالاریه ادامه داد: در جهان شرکت‌های تخصصی متعددی فعالیت می‌کنند که تنها در حوزه تصویربرداری، صدها ماهواره در اختیار دارند و خدمات ماهواره‌ای ارائه می‌کنند. در حوزه ارتباطات نیز منظومه‌هایی با چند هزار ماهواره و حتی طرح‌هایی برای منظومه‌های ۴۰ هزار فروندی در حال برنامه‌ریزی است و برخی کشورها نیز ایجاد منظومه‌های اختصاصی ارتباطی خود را دنبال می‌کنند.

وی با بیان اینکه تمرکز سازمان فضایی ایران در این نشست بر ماهواره‌های سنجشی و تصویربرداری است، گفت: سازمان فضایی در این حوزه وظیفه خود را مضاعف می‌داند و توسعه ظرفیت‌های داخلی را دنبال می‌کند.

رئیس سازمان فضایی ایران با اشاره به برنامه‌های وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات برای توسعه ماهواره‌های سنجشی اظهار کرد: این مجموعه که سال‌ها در صنعت فضایی کشور فعالیت داشته، توسعه ماهواره‌های جدید با کیفیت بالاتر را در دستور کار قرار داده است.

وی افزود: اکنون چندین ماهواره با دقت تصویربرداری یک متر و بهتر از یک متر، در مجموعه وزارت ارتباطات و با همکاری دستگاه‌های مرتبط، در مراحل طراحی و ساخت قرار دارند و به‌زودی بخشی از این ماهواره‌ها مراحل طراحی را پشت سر گذاشته و وارد مرحله ساخت خواهند شد.

سالاریه با اشاره به برنامه ایجاد منظومه‌های ماهواره‌ای سنجشی و تصویربرداری در کشور گفت: در چند سال آینده به دنبال ایجاد منظومه‌هایی با رزولوشن‌های مختلف هستیم؛ از ماهواره‌هایی با دقت بهتر از یک متر تا ماهواره‌هایی با رزولوشن چند ده متر، تا بتوانیم مجموعه‌ای از کاربردها را از طریق روش‌های مختلف و با تلفیق داده‌ها پوشش دهیم.

وی این روند را بیانگر ظرفیت‌های قابل توجه کشور در صنعت فضایی دانست و گفت: شرکت‌های دانشبنیان، مراکز تخصصی، پژوهشگران، پژوهشگاه فضایی و مجموعه‌های مشابه، ظرفیت‌های ارزشمندی در این حوزه ایجاد کردهاند و میتوان از این توانمندی‌ها برای توسعه صنعت فضایی استفاده کرد.

رئیس سازمان فضایی ایران همچنین بر توسعه همکاری میان سازمان فضایی و سازمان نقشه‌برداری کشور تأکید کرد و گفت: این همکاری باید با جدیت و اشتیاق بیشتری میان متخصصان دو مجموعه ادامه پیدا کند و مسیر فعالیت‌ها باید بر اساس نیازهای واقعی کشور و رفع نیازهای موجود طراحی شود؛ موضوعی که مورد تأکید وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات نیز قرار دارد.

سالاریه درباره برنامه سازمان فضایی برای تأمین و ارائه داده‌های ماهواره‌ای مورد نیاز دستگاه‌های تخصصی کشور اظهار کرد: سازمان فضایی به دنبال آن است که ماهواره‌های در اختیار خود از جمله «پایا» و «خیام» و همچنین ماهواره‌هایی که برای پرتاب آماده می‌شوند، از جمله «پارس ۲»، در اختیار سازمان نقشه‌برداری و دیگر دستگاه‌های تخصصی قرار گیرد.

وی تأکید کرد: هدف از ساخت ماهواره‌ها صرفاً در اختیار داشتن تصاویر آن‌ها نیست، بلکه این داده‌ها باید در اختیار نهادهای تخصصی در حوزه‌هایی مانند نقشه‌برداری، کشاورزی، منابع آبی و سایر بخش‌ها قرار گیرد تا به محصولاتی با ارزش افزوده تبدیل شوند.

رئیس سازمان فضایی ایران ادامه داد: داده‌های ماهواره‌ای باید به رفع نیازهای داخلی، توسعه اقتصادی و افزایش بهرهوری در بخش‌های مختلف کشور منجر شوند. در صنعت فضایی نیز معمولاً بر این موضوع تأکید می‌شود که سرمایه‌گذاری در این حوزه می‌تواند چندین برابر ارزش افزوده ایجاد کند و در برخی اسناد، ارقامی تا ۲۰ یا حتی ۳۰ برابر نیز برای آن مطرح شده است.

وی افزود: برای نمونه، زمانی که بتوان با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای میزان خسارت یک حادثه را با دقت بیشتری برآورد کرد یا اطلاعات دقیقی درباره سطح زیرکشت و میزان برداشت محصولات به دست آورد، در واقع زمینه برای افزایش بهرهوری و رونق اقتصادی فراهم می‌شود.

سالاریه تصریح کرد: ایجاد ارزش اقتصادی الزاماً به معنای تولید یک محصول و فروش آن با قیمت بالاتر نیست؛ جلوگیری از وقوع یا گسترش یک خسارت بزرگ نیز نوعی ارزشآفرینی اقتصادی محسوب می‌شود.

وی با اشاره به انواع بحران‌ها و چالش‌های موجود در کشور گفت: سیل، زلزله، حوادث مختلف، استفاده نادرست از منابع طبیعی و ساختوسازهای غیرمجاز می‌توانند خسارت‌های قابل توجهی ایجاد کنند و استفاده از فناوری‌های فضایی می‌تواند در شناسایی و مدیریت این مسائل مؤثر باشد.

رئیس سازمان فضایی ایران اظهار کرد: اگر بتوان با استفاده از «پنجره واحد زمین»، ابزارهای نقشه‌برداری و تصاویر ماهواره‌ای این خسارت‌ها را شناسایی و مدیریت کرد، میتوان به افزایش بهرهوری، کاهش هزینه‌ها و ارتقای کیفیت زندگی مردم کمک کرد.

سالاریه با بیان اینکه صنعت فضایی کشور در مسیر رشد قرار دارد، افزود: ادامه این مسیر به دریافت مشاوره و استفاده از نظرات دستگاه‌ها و نهادهای تخصصی که مصرف‌کننده داده‌های ماهواره‌ای هستند، نیاز دارد.

وی در پایان بر اهمیت دریافت بازخورد کاربران تخصصی در طراحی نسل‌های آینده ماهواره‌های کشور تأکید کرد و گفت: نظرات و نیازهای مجموعه‌هایی مانند سازمان نقشه‌برداری می‌تواند در طراحی و ساخت ماهواره‌های آینده مورد توجه قرار گیرد و به ساخت ماهواره‌هایی منجر شود که نیازهای کشور را با کیفیت، دقت و اثربخشی بیشتری پاسخ دهند.