نقشه راه همافزایی برای توسعه اکوسیستم پژوهش و فناوری غرب کشور کلید خورد / از طرحهای جدید جذب نخبگان تا حمایتهای پژوهشی و تأکید بر مأموریتگرایی دانشگاهها و نقش کرمانشاه در تعاملات اقتصادی و فرهنگی غرب کشور
حضور همزمان رئیس بنیاد علم ایران و قائم مقام بنیاد ملی نخبگان در دانشگاه رازی؛ نقشه راه همافزایی برای توسعه اکوسیستم پژوهش و فناوری غرب کشور کلید خورد / از طرحهای جدید جذب نخبگان تا حمایتهای پژوهشی و تأکید بر مأموریتگرایی دانشگاهها و نقش کرمانشاه در تعاملات اقتصادی و فرهنگی غرب کشور
حضور همزمان رئیس بنیاد علم ایران و قائم مقام بنیاد ملی نخبگان در دانشگاه رازی؛
به گزارش روابط عمومی وزارت علوم به نقل از دانشگاه رازی، همزمان با هفته دولت، دکتر سعید خدایگان قائممقام بنیاد ملی نخبگان و دکتر محمدرضا هرمزینژاد رئیس بنیاد ملی علم ایران، با سفر به استان کرمانشاه، در دانشگاه رازی حضور یافتند. این دیدار که با استقبال هیئت رئیسه دانشگاه، جمعی از مسئولان استانی، نمایندگان دانشگاههای استان و فعالان بنیاد نخبگان همراه بود، در فضایی صمیمی و تعاملمحور برگزار شد.
رئیس دانشگاه رازی: کرمانشاه ظرفیت محوری در تعاملات اقتصادی و فرهنگی غرب کشور را دارد
دکتر جمال فتحاللهی، رئیس دانشگاه رازی، ضمن خوشآمدگویی و تبریک هفته دولت به میهمانان، اظهار داشت: حضور شما در کرمانشاه، فرصتی مغتنم برای همافزایی در مسیر توسعه اکوسیستم پژوهش و فناوری استان است. خرسندیم که در این فرصت چندساعته، توانستیم زمینههای همکاری را با مسئولان حوزه پژوهش و فناوری و فعالان این حوزه مرور کنیم.
وی با تأکید بر پیشینه تاریخی کرمانشاه به عنوان کانون تعاملات اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی غرب کشور، افزود: در شرایط کنونی اقتصاد کشور و با توجه به محدودیتهای ناشی از تحریمهای مسیرهای دریایی، کرمانشاه میتواند نقش راهبردی در پشتیبانی از اقتصاد ملی ایفا کند. این ظرفیت، مشروط به حمایت جدی مجموعه مدیریت عالی کشور، قابلیت شکوفایی دارد.
دکتر فتحاللهی با اشاره به سرمایههای علمی استان خاطرنشان کرد: اکوسیستم آموزشی، پژوهش و فناوری کرمانشاه با برخورداری از بیش از ۵۸ هزار دانشجو و ۲ هزار عضو هیئت علمی، بستر مناسبی برای تحقق مأموریت مرکزیت تعاملات غرب کشور فراهم آورده است. بدون تردید، تقویت این زیرساختها، گامی مؤثر در جهت رفع نیازهای اقتصادی و اجتماعی کشور خواهد بود.
رئیس دانشگاه رازی با تأکید بر لزوم همافزایی میان نهادهای علمی و اجرایی، ابراز امیدواری کرد که این نشست، سرآغازی برای طراحی نقشه راهی عملیاتی در راستای بهرهمندی از توانمندیهای استان در سطح ملی باشد.
قائممقام بنیاد ملی نخبگان در دانشگاه رازی: از شناسایی استعدادها تا جذب نخبگان در دستگاههای اجرایی و صنایع دانشبنیان
سپس، دکتر سعید خدایگان، قائممقام بنیاد ملی نخبگان به تشریح کلیات مأموریتها و برنامههای بنیاد ملی نخبگان پرداخت و با اشاره به پیشینهٔ تأسیس این نهاد، اظهار داشت: بنیاد ملی نخبگان در مهرماه ۱۳۸۳ با پیشنهاد رهبر شهید انقلاب اسلامی (رحمت الله علیه) و با هدف ایجاد ساختاری فرادستگاهی و زیر نظر ریاستجمهوری شکلگیری یافت و نهایتاً در سال ۱۳۸۴ به تصویب رسید. سند راهبردی کشور در امور نخبگان نیز در سال ۱۳۹۱ به عنوان سند بالادستی بنیاد تصویب شد.
وی با تأکید بر هرم نخبگی کشور، محورهای اصلی مأموریتهای بنیاد را شامل شناسایی، توانمندسازی و شبکهسازی، جذب و نگهداشت، و تکریم و الگوسازی برشمرد و افزود: در قاعدهٔ این هرم، دانشآموزان مستعد و در لایههای بالاتر، دانشجویان برتر، دانشآموختگان سرآمد و نخبگان جای میگیرند. تعریف نخبه در سند بالادستی، فردی است که در حوزهٔ تخصصی خود دارای اثرگذاری ملموس باشد.
سهم قابل توجه دانشگاه رازی در آمار ثبت شده نخبگان استان کرمانشاه
قائممقام بنیاد ملی نخبگان با ارائهٔ آماری از عملکرد این نهاد، گفت: تاکنون ۶۲،۸۷۸ برگزیده در قالب ۲۳ طرح فعال بنیاد شناسایی شدهاند که ۳۰ درصد آنان را بانوان و ۷۰ درصد را آقایان تشکیل میدهند. بیشترین فراوانی معدل برگزیدگان در بازهٔ ۱۸ تا ۱۸.۵ بوده و این افراد از ۶۹۰ دانشگاه و مؤسسهٔ آموزشی کشور منشأ گرفتهاند. همچنین ۶۵ دانشگاه دارای بیش از ۱۰۰ برگزیده هستند و در حال حاضر حدود ۱،۵۰۰ نخبهٔ تأییدشده از استان کرمانشاه در سامانهٔ بنیاد ثبت شدهاند که سهم دانشگاه رازی در این آمار قابلتوجه است.
دکتر خدایگان با اشاره به تنوع رشتههای تحصیلی نخبگان، بیشترین سهم را به حوزههای فنیمهندسی اختصاص داد و پس از آن، علوم پزشکی و علوم انسانی را در رتبههای بعدی قرار داد.
معرفی طرحهای کلیدی بنیاد ملی نخبگان
وی در ادامه به معرفی چند طرح کلیدی بنیاد پرداخت:
- طرح شهاب: ارزیابی نامحسوس سالانهٔ دانشآموزان در حوزههای مختلف توسط معلمان، به منظور شناسایی دانشآموزان مستعد.
- طرح شهید وزوایی: حمایت از دانشجویان مستعد شامل رتبههای برتر کنکور، برگزیدگان المپیادها و دانشجویان با سوابق تحصیلی ممتاز، از طریق بستههای آموزشی، فناورانه و حمایتهای مالی.
- طرح شهید احمدی روشن: توانمندسازی استعدادهای برتر با رویکرد حل مسئلهٔ استانی؛ به این صورت که مسائل اولویتدار هر استان احصا شده و اساتید راهبر، پروپوزال ارائه میدهند و سپس دانشجویان مستعد برای تشکیل حلقههای حل مسئله انتخاب میشوند. تاکنون در برخی استانها، این حلقهها به ایجاد خط تولید انجامیده است.
- طرح آموزشیار و پژوهشیار: ویژهٔ دانشجویان دکتری با معدل ۱۸ در کارشناسی ارشد و داشتن مقاله. در دو سال اول به عنوان آموزشیار و پس از پروپوزال به عنوان پژوهشگر، تسهیلات ماهیانه دریافت میکنند که در صورت حفظ شرایط، به بلاعوض تبدیل میشود.
- طرح شهید صیاد شیرازی (خدمت سربازی نخبگان): از محبوبترین طرحها که تاکنون ۵،۷۱۱ نفر را به ستاد کل معرفی کرده است. از امسال به دلیل استقبال گسترده، به صورت فصلی و با ظرفیت ۵۰۰ نفر در هر فصل و به شکل رقابتی برگزار میشود.
- طرح دانا: ویژهٔ دانشآموختگان دکترای حرفهای پزشکی، دندانپزشکی و داروسازی، با حمایت از هر طرح تحقیقاتی و مقاله.
- طرح فرصت مطالعاتی اساتید جوان: اعزام ۱۰۰ استادیار جوان در رشتههای نوظهور و اقتدارآفرین به دانشگاههای چین؛ فراخوان دوم نیز به زودی منتشر خواهد شد.
- طرح شهید چمران (پسادکتری): حمایت از پژوهشگران پسادکتری با پرداخت ۵۰ درصد حقوق پایهٔ استادیار جوان (و تا ۸۰ درصد در موضوعات اولویتدار) با همکاری دانشگاهها.
دکتر خدایگان در بخش دیگری از سخنان خود به برنامههای جذب و نگهداشت نخبگان اشاره کرد و گفت: سه طرح اصلی جذب عبارتاند از: جذب در دستگاههای اجرایی، جذب به عنوان هیئت علمی دانشگاهها (طرح جهت) که تاکنون ۵،۵۲۰ متقاضی داشته و حدود ۲۰۰ نفر تأیید نهایی شدهاند (با تأکید بر اینکه ۹۵ درصد تأییدشدگان در دانشگاههای برتر کشور جذب میشوند)، و جذب در بخش خصوصی، شرکتهای دانشبنیان و هلدینگها که برای نخستین بار اجرا شده و در فراخوان اخیر، ۵۴۰ جایگاه شغلی شناسایی و ۷۰۰ نفر ثبتنام کردهاند.
وی همچنین از طرح حمایت از استادیاران جوان (دکتر کاظمی آشتیانی) خبر داد که به اساتید با کمتر از سه سال سابقهٔ جذب، تا سقف ۴۰۰ میلیون تومان تسهیلات برای شروع فعالیت پژوهشی و همچنین وام مسکن، وام ازدواج و هدیه فرزندآوری اعطا میکند.
در خصوص طرح مسکن نخبگان، قائممقام بنیاد اعلام کرد: در دولت چهاردهم و با پیگیری ویژه، تا امروز حدود ۳،۲۰۰ واحد مسکونی در استانهای مختلف به نخبگان تخصیص یافته و ۳،۸۰۰ واحد دیگر در حال واگذاری است. اولویت با اساتید جوان و نخبگانی است که تازه جذب شدهاند و با دغدغهٔ مسکن مواجه هستند.
دکتر خدایگان با ارائهٔ آماری از جذبشدگان طرح جهت در دانشگاهها، گفت: ۶۵ درصد از جذبشدگان، دانشآموختگان خارج از کشور و ۳۵ درصد فارغالتحصیلان داخل هستند. بیشترین تعداد جذب از دانشگاههای آمریکا، کانادا، آلمان، انگلستان و سوئیس بوده و دانشگاههایی نظیر MIT و هاروارد نیز در میان آنها دیده میشود. دانشگاه صنعتی شریف با جذب حدود ۱۷۰ نفر از این طرح، پیشتاز بوده و دانشگاه رازی کرمانشاه نیز از جمله مراکز جذبکنندهٔ این برگزیدگان است.
وی به محور تکریم و الگوسازی اشاره کرد و گفت: برنامههای تقدیر از سرآمدان نخبگان در هر استان، تولید فیلم، کتاب و آثار الگوساز از زندگی مفاخر، و نیز اعطای جایزهٔ علامه طباطبایی به عنوان یکی از بالاترین نشانهای علمی کشور، در دستور کار بنیاد قرار دارد. پارسال ۲۰ نفر از نخبگان و مفاخر کشور در مراسمی با حضور رئیسجمهور مورد تقدیر قرار گرفتند.
رئیس بنیاد ملی علم ایران: حمایتهای پژوهشی با رشد چشمگیر و نگاه راهبردی معاونت علمی همراه شده است/ کرمانشاه در جمع ۱۵ استان برتر پذیرش طرحهای علمی
سپس دکتر محمدرضا هرمزینژاد، رئیس بنیاد ملی علم ایران، ضمن تبیین روند تحولی بنیاد ملی علم ایران از صندوق حمایت از پژوهشگران به ساختاری راهبردی و گسترده، اظهار داشت: تغییر نام بنیاد صرفاً یک تغییر صوری نبوده، بلکه تغییر رویکرد، گسترش برنامهها و تنوع مدلهای حمایتی را به دنبال داشته است. وی با اشاره به حمایتهای ویژه معاون علمی رئیسجمهور، دکتر افشین، خاطرنشان کرد: نگاه عالمانه و بلندمدت ایشان به علم و پژوهش، موجب افزایش چشمگیر فعالیتهای بنیاد شده است؛ بهگونهای که در سال گذشته، افزون بر طرح جهش، مبلغ ۸۵۴ میلیارد تومان برای حمایت از طرحهای پژوهشی هزینه شده و با احتساب طرح جهش، مجموع اعتبارات به ۱.۸ همت رسیده است.
رئیس بنیاد ملی علم ایران با تأکید بر استقلال مالی بنیاد و پایداری بودجههای پژوهشی، یادآور شد: با وجود آنکه بودجه مصوب دولت برای بنیاد ۱۵۶ میلیارد تومان است، اما معاونت علمی مبلغی حدود ۱۰ برابر این رقم را به بنیاد تزریق میکند که نشان از اعتماد و نگاه راهبردی به علم و فناوری دارد. وی افزود: خوشبختانه بنیاد تا پایان سال ۱۴۰۵ از لحاظ مالی با هیچ مشکلی مواجه نیست و تمام تعهدات خود را به موقع ایفا کرده است.
دکتر هرمزینژاد در ادامه به تفکیک حوزههای علمی تحت پوشش بنیاد اشاره کرد و گفت: ۷ رشته اصلی علمی شامل فنیمهندسی با ۲۵ درصد، علوم پایه با ۳۱ درصد، علوم پزشکی با ۱۱ درصد، کشاورزی با ۲۲ درصد و علوم انسانی با ۱۱ درصد از کل حمایتها را به خود اختصاص دادهاند. وی تأکید کرد که در دوران مدیریت وی، پوشش حمایتی در حوزه علوم انسانی و پزشکی به طور ویژه تقویت شده است.
وی با ارائه آماری از توزیع جغرافیایی حمایتها، اظهار داشت: استان تهران به دلیل تمرکز بالای دانشگاهها و هیأت علمی، سهم عمدهای دارد، اما استان کرمانشاه نیز با قرار گرفتن در رتبه سیزدهم کشور و نرخ پذیرش ۳۸ درصدی، جزو ۱۵ استان برتر در جذب حمایتهای بنیاد محسوب میشود. همچنین نرخ پذیرش در استان کرمانشاه کمی بالاتر از میانگین کشوری است که نشان از کیفیت نسبی طرحهای ارائهشده دارد.
رئیس بنیاد ملی علم ایران در تشریح ساختار حمایتهای بنیاد، به دو نوع حمایت مستمر و حمایت مبتنی بر فراخوان اشاره کرد و گفت: حمایتهای مستمر، بدون نیاز به فراخوان و با رویکرد کنجکاوی محور انجام میشود و فضای رقابتی ملایمتری دارد، اما حمایتهای مبتنی بر فراخوان، با اولویتهای ملی و راهبردی نظیر هوش مصنوعی، کوانتوم و فناوریهای پیشران، دارای رقابتی فشرده و سقف حمایت تا ۴ میلیارد تومان است.
دکتر هرمزینژاد با اشاره به راهبردهای سهگانه بنیاد شامل حمایت برنامهمحور از پژوهشگران برجسته و جوان، توسعه هدفمند علوم پیشران و همکاریهای بینالمللی، از طراحی برنامههای جدید نظیر کرسیهای پژوهشی با اعطای گرنت تا سقف ۷ میلیارد تومان، گرنت آغاز و استقلال برای پژوهشگران جوان، و حمایت از خوشههای پژوهشی چندتخصصی خبر داد و تصریح کرد: امسال فراخوان خوشههای علوم انسانی با محوریت موضوعاتی نظیر توسعه پایدار، خانواده، مهاجرت و شکاف مردم و حاکمیت منتشر شده است.
وی همچنین از برنامه جهش به عنوان یکی از ابتکارات مهم بنیاد یاد کرد و گفت: این برنامه با هدف جریانسازی، هدایت و شتابدهی به دادههای علمی و جلوگیری از افت تولیدات علمی کشور، با اعتباری بالغ بر یک همت، به ۲۰ دانشگاه برتر کشور اختصاص یافته است و خوشبختانه دانشگاه رازی کرمانشاه نیز در این فهرست قرار دارد و به زودی اعتبار آن ابلاغ خواهد شد.
دکتر هرمزینژاد در بخش دیگری از سخنان خود به همکاریهای بینالمللی بنیاد اشاره کرد و گفت: با وجود شرایط سخت تحریمی، تعاملات علمی با کشورهای بریکس، به ویژه چین، برزیل، روسیه، هند و آفریقای جنوبی، با جدیت دنبال میشود. وی از طراحی گرنت تحرک برای تسهیل سفرهای پژوهشی و استفاده از زیرساختهای علمی کشورهای همکار خبر داد.
رئیس بنیاد ملی علم ایران با تأکید بر مأموریتگرایی دانشگاهها، اظهار داشت: دانشگاهها میتوانند با تعریف مأموریتهای ویژه در دو یا سه حوزهی اولویتدار، از مزایای ضریب ۱.۵ برابری در سقف حمایتها بهرهمند شوند.
دکتر هرمزینژاد همچنین از تصویب برنامه مهر برای حل کلانچالشهای ملی خبر داد و گفت: در این برنامه، پژوهشگران برجسته به عنوان هاب، شبکهای از همکاریهای بیندانشگاهی را مدیریت کرده و خروجی آن به سیاستگذاری ملی منجر میشود.
وی از اساتید و پژوهشگران استان کرمانشاه خواست تا با افزایش مشارکت در فرآیند داوری و ارسال پروپوزالهای باکیفیت، سهم خود را در توسعه علمی کشور افزایش دهند.
دکتر هرمزینژاد خاطرنشان کرد: بنیاد ملی علم ایران با بودجهای پایدار و نگاه راهبردی، آماده حمایت از طرحهای پژوهشی در تمامی حوزههای علمی است و از دانشگاهها و پژوهشگران میخواهد تا با اعتماد به این ظرفیت، گامهای مؤثری در جهت مرجعیت علمی و حل مسائل کشور بردارند.
بازنگری در آییننامههای حمایت از نخبگان و توسعه ارتباط دانشگاه با صنعت در دانشگاه رازی
در ادامه؛ حاضرین به بیان نقطه نظرات خود پرداختند و موضوعات کلیدی مرتبط با سیاستهای حمایتی، تأمین مالی پژوهشها، و چالشهای ارتباط دانشگاه با صنعت مورد بحث و تبادل نظر قرار گرفت.
در این نشست، محورهای اصلی شامل بازنگری در آییننامه حمایت از دورههای پسادکتری با تأکید بر افزایش مبلغ مصوب و اصلاح ساختار تأمین مالی طرحهای پژوهشی بود. همچنین طرح «آموزشیار پژوهشیابی» با معیارهای پذیرش فراتر از معدل و لزوم شفافسازی پوشش آن در دانشگاهها مطرح شد.
تأکید بر حمایت بنیاد ملی علم از طرحهای پسادکتری در شرکتهای دانشبنیان، تخصیص منابع به زیرساختهای آزمایشگاهی در استانهای غربی از دیگر موضوعات بود.
در حوزه ارتباط دانشگاه با صنعت، طرح «همیار صنعت» با امکان جبران هزینههای صنایع از محل اعتبار مالیاتی و جذب نخبگان با حقوق تا دو برابر مصوب، معرفی شد. طرح پسادکتری «شهید شهریاری» با فراخوان سراسری و امتیازبندی و تسهیل شرایط برای رشتههای علوم انسانی نیز بررسی گردید. تعامل بیشتر بنیادهای استانی با دانشگاهها، مشارکت اساتید در حل مسائل صنعت، و گسترش حمایتها به دانشگاههای علوم پزشکی از دیگر موضوعات بود.