آیین‌نامه انضباطی مدارس و چالش مدهای نوظهور/ تکالیف قانونی پیرسینگ و کاشت ناخن چیست؟
روز به روز که در خیابان‌ها و مسیر مدارس قدم می‌زنیم، پدیده‌ای به چشم می‌خورد که تا چند سال پیش کمتر نشانی از آن بود؛ دانش‌آموزانی با سن و سال کم که ناخن‌های کاشته‌شده…
باشگاه خبرنگاران جوان؛ نرگس امام‌جمعه - روز به روز که در خیابان‌ها و مسیر مدارس قدم می‌زنیم، پدیده‌ای به چشم می‌خورد که تا چند سال پیش کمتر نشانی از آن بود؛ دانش‌آموزانی با سن و سال کم که ناخن‌های کاشته‌شده، پیرسینگ‌های نمایان در اجزای صورت و پیرو آن مدهای نوظهور ظاهری را به تن پوشش و چهره‌شان نشان می‌دهند.
این تغییرات شتاب‌زده در سبک ظاهری نوجوانان، نه‌تنها با عرف سنتی مدارس و هویت ایرانی-اسلامی فاصله زیادی دارد، بلکه این پرسش جدی را در ذهن هر ناظری ایجاد می‌کند که مگر ضوابط انضباطی و آیین‌نامه‌های رسمی مدارس کشور چه می‌گویند و خط قرمزهای قانونی کجاست؟ وقتی این سبک‌ها را با استانداردهای آموزشی سایر کشورها هم مقایسه می‌کنیم، تفاوت در رویکردها آشکارتر می‌شود؛ جایی که انضباط ظاهری بخشی از هویت سازمانی مدرسه به شمار می‌رود.
برای روشن شدن این ابعاد و بررسی اینکه قوانین آموزش و پرورش تا چه اندازه بازدارنده یا پاسخگوی این چالش‌ها هستند، سراغ یکی از مقام مسئول در این حوزه رفته‌ایم تا جزئیات آیین‌نامه اجرایی مدارس را جویا شویم.
پوشش استاندارد دانش آموزان درضوابط آموزش و پرورش تدوین شده است
موسی‌الرضا کفاش، معاون دبیرکل شورای عالی آموزش و پرورش در گفت‌وگو با خبرنگار باشگاه خبرنگاران جوان در تشریح جزئیات مقررات انضباطی و ضوابط پوشش و رفتار دانش‌آموزان در آیین‌نامه اجرایی مدارس، گفت: در آیین‌نامه اجرایی مدارس، فصل مشخصی به برنامه عمل مدیران و مقررات دانش‌آموزی اختصاص یافته که شامل ضوابط انضباطی و وظایف دانش‌آموزان در محیط مدرسه است.
وی با اشاره به ماده ۷۲ آیین‌نامه اجرایی افزود: مقررات انضباطی دانش‌آموزان با توجه به مواردی همچون رعایت احکام دینی و شرعی، داشتن حسن رفتار، رعایت شئونات دانش‌آموزی، ادب و احترام نسبت به مدیر، معلمان و کارکنان، رعایت بهداشت فردی و عمومی، نظافت کلاس و مدرسه، و رعایت مقررات آموزشی و تربیتی (از جمله حضور و خروج به موقع و انجام تکالیف درسی) توسط شورای مدرسه و با مشارکت و همکاری شورای دانش‌آموزی تدوین و ابلاغ می‌شود.
معاون دبیرکل شورای عالی آموزش و پرورش درباره ضوابط پوشش دانش‌آموزان ادامه داد: بر اساس ماده ۸۵ آیین‌نامه اجرایی، لباس دانش‌آموزان دختر و پسر باید ساده، زیبا، متنوع، آراسته، شاد، متناسب با فرهنگ و هویت اسلامی-ایرانی، عرف جامعه و شرایط اقلیمی و سنی آنان باشد. انتخاب نوع و رنگ لباس نیز با مشارکت شورای دانش‌آموزی بر عهده شورای مدرسه است.
او ادامه داد: همچنین در تبصره این ماده آمده که پوشش دانش‌آموزان دختر می‌تواند شامل چادر، مانتو، شلوار و مقنعه یا مانتو، شلوار و مقنعه باشد و برای پسران نیز نکات مربوط به پوشش استاندارد پیش‌بینی شده است.
آوردن اشیای قیمتی به مدرسه ممنوع است
کفاش درباره استفاده از برخی زیورآلات نامتعارف یا پیرسینگ (سوراخ کردن اجزای صورت و نصب نگین) توسط برخی دانش‌آموزان تصریح کرد: وقتی در آیین‌نامه بر لزوم رعایت شئونات دانش‌آموزی، احکام دینی، شرعی و عرف جامعه تأکید می‌شود، به این معنا است که چنین مواردی مورد تأیید نیست؛ حتی در بخشی دیگر از آیین‌نامه، آوردن اشیای قیمتی به مدرسه ممنوع اعلام شده است. با این حال، معتقدیم صرفاً با ابزار اجبار و فشار نمی‌توان مسائل تربیتی را حل کرد.
وی با تأکید بر لزوم ابتکار عمل مدیران مدارس در برگزاری جلسات اقناعی با اولیا و دانش‌آموزان گفت: وظیفه آموزش و پرورش تعلیم و تربیت است و زور کردن و وادار کردن همیشه پاسخگو نیست؛ بلکه باید با بهره‌گیری از جلسات اقناعی، ابزارهای هنری و فعالیت‌های فرهنگی، دانش‌آموزان را نسبت به رعایت شئون، مسائل شرعی و ضوابط بهداشتی متقاعد کرد. اگر تنها به اهرم فشار تکیه کنیم، ممکن است دانش‌آموزان به سمت پنهان‌کاری بروند که این امر به هیچ وجه مورد تأیید نیست.
معاون دبیرکل شورای عالی آموزش و پرورش تصریح کرد: بهترین راه حل برای پیش‌گیری از این آسیب‌ها، گفتگو و تعامل مستمر با دانش‌آموزان و اولیای آن‌هاست، چرا که ریشه برخی از این رفتارها را باید در خانواده‌ها جست‌وجو کرد و حل ریشه‌ای این مسائل نیازمند همکاری نزدیک خانه و مدرسه است.
کفاش در ادامه تبیین مفاد آیین‌نامه اجرایی جدید مدارس، اظهار کرد: در زمان ثبت‌نام در ابتدای سال تحصیلی، تعهدنامه‌ای از دانش‌آموزان و اولیا اخذ می‌شود تا مواردی همچون رعایت پوشش، ضوابط بهداشتی و مقررات انضباطی را مد نظر قرار دهند. درباره وضعیت موی سر دانش‌آموزان نیز اگرچه در آیین‌نامه اجرایی شاید به صراحت نام برده نشده باشد، اما با اتکا به عناوین کلیِ رعایت شئونات دانش‌آموزی و بهداشت فردی، تصمیم‌گیری در این خصوص به شورای مدرسه تفویض شده است تا متناسب با شرایط هر واحد آموزشی تصمیم‌گیری شود.
وی با تأکید بر اینکه رسالت اصلی آموزش و پرورش تعلیم و تربیت است، تصریح کرد: با وجود وجود مقررات انضباطی، معتقدیم در مواجهه با برخی رفتارهای دانش‌آموزان باید کارهای فرهنگی و تربیتی را ترویج داد، ریشه این نوع رفتارها را ریشه‌یابی کرد و با حساسیت و تعامل پیش رفت.
اگرچه آیین‌نامه اجرایی مدارس با تکیه بر مفاهیمی چون «رعایت شئونات»، «عرف جامعه» و «حفظ بهداشت فردی» دست مدیران را برای تعیین خط‌قرمزهای انضباطی باز گذاشته است، اما تاکید مسئولان وزارت آموزش و پرورش بر رویکردهای «اقناعی» و «فرهنگی» نشان می‌دهد که صرف ابلاغ بخشنامه‌ها و اعمال فشارهای دستوری، درمان قطعی این معضل نخواهد بود. آنچه در این میان بیش از پیش احساس می‌شود، نیازمندی به یک هم‌افزایی ساختاری میان نهاد مدرسه و نهاد خانواده است تا در عصر گذر سنت به مدرنیته، نسل نوجوان پیش از افتادن در دام ظاهرسازی‌های کاذب، با فلسفه اصیل هویت فردی و اجتماعی خود آشنا شود.