از نمایشگاه تا قدرت فناوری؛ مأموریت جدید اینوتکس از نگاه معاون علمی رئیسجمهور
باشگاه خبرنگاران جوان؛ پریزاد اقبالی - حسین افشین، معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان رئیسجمهور، در مراسم افتتاحیه پانزدهمین نمایشگاه بینالمللی نوآوری و فناوری اینوتکس که امروز ۱۱ شهریورماه در محل منطقه نوآوری ایران برگزار شد، در تشریح وضعیت فعلی زیستبوم نوآوری کشور…
باشگاه خبرنگاران جوان؛ پریزاد اقبالی - حسین افشین، معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان رئیسجمهور، در مراسم افتتاحیه پانزدهمین نمایشگاه بینالمللی نوآوری و فناوری اینوتکس که امروز ۱۱ شهریورماه در محل منطقه نوآوری ایران برگزار شد، در تشریح وضعیت فعلی زیستبوم نوآوری کشور، از استعارهای علمی استفاده کرد و گفت: در فیزیک، هم لامپ نور تولید میکند و هم لیزر؛ اما تفاوت این دو فقط در شدت نور نیست. در یک منبع معمولی، میلیاردها پرتو وجود دارند که هر کدام در مسیری حرکت میکنند. نور داریم و انرژی هم داریم، اما این انرژی پراکنده است. در لیزر اتفاق دیگری میافتد؛ همان نورها همراستا و همفاز میشوند و انرژیای که تا چند لحظه قبل پراکنده بود، به یک توان متمرکز تبدیل میشود؛ توانی که میتواند کار انجام دهد. به گمان من، مسئله امروز زیستبوم علم و فناوری ایران نیز تقریباً همین است. ما دیگر با کمبود نقاط روشن مواجه نیستیم.
افشین در ادامه خاطرنشان کرد: دانشگاه خوب داریم، شرکت دانشبنیان داریم، پژوهشگر توانمند داریم، صندوق، پارک فناوری، سرمایهگذار، شتابدهنده، صنعت و نیروی انسانی خلاق داریم. مسئله این است که این نقاط تا چه اندازه به یکدیگر متصلاند، تا چه اندازه در یک جهت حرکت میکنند و مهمتر از همه، حاصل جمع این ظرفیتها تا چه اندازه به قدرت ملی تبدیل میشود؛ قدرتی که خود را در تابآوری اقتصادی و فناورانه، امنیت زنجیرههای تأمین، توان حل مسائل پیچیده کشور، کاهش وابستگی در حوزههای راهبردی، خلق بازارهای جدید و افزایش قدرت چانهزنی ایران در اقتصاد و فناوری نشان دهد.
گذار از دانشبنیانی به قدرتبنیانی؛ گامی برای خلق قدرت ملی
معاون علمی رئیسجمهور در ادامه تأکید کرد که کشور به مرحلهای رسیده است که باید یک گام جلوتر برود و از دانشبنیانی به قدرتبنیانی حرکت کند.
وی با بیان اینکه این به معنای کنار گذاشتن دانشبنیانی نیست، افزود: این موضوع ادامه منطقی همان مسیری است که کشور در دو دهه گذشته طی کرده است. یک دوره مسئله اصلی ما تولید علم بود. دانشگاهها توسعه پیدا کردند، پژوهشگران بیشتری تربیت شدند و تولید علمی کشور رشد کرد. بعد متوجه شدیم علم زمانی ارزش بیشتری پیدا میکند که به فناوری، محصول و اقتصاد متصل شود. شرکتهای دانشبنیان شکل گرفتند، پارکهای علم و فناوری توسعه یافتند، صندوقها و سرمایهگذاران وارد شدند و مفهومی به نام زیستبوم نوآوری در کشور شکل گرفت. این یک دستاورد بزرگ بود، اما امروز یک سؤال جدید پیش روی ماست: آیا داشتن هزاران شرکت فناور و صدها مجموعه علمی، به خودی خود به معنای داشتن قدرت فناوری است؟ پاسخ من این است که لزوماً نه. همانطور که داشتن هزاران پرتو نور الزاماً لیزر نمیسازد.
قدرتبنیانی؛ سازماندهی ظرفیتها برای حل مسائل واقعی
افشین در تعریف مفهوم قدرتبنیانی گفت: قدرت زمانی شکل میگیرد که این ظرفیتها بتوانند حول یک مسئله، یک مأموریت و یک هدف مشخص به یکدیگر متصل شوند. به همین دلیل وقتی از قدرتبنیانی صحبت میکنیم، منظورمان یک اصطلاح تازه یا یک شعار تازه نیست. قدرتبنیانی یعنی سازماندهی و همراستا کردن دانش، فناوری، سرمایه، بازار، تقاضا و حکمرانی برای ساختن قابلیتهای ملیِ قابل اتکا؛ قابلیتهایی که بتوانند در زمان نیاز، مسئلهای واقعی از کشور را حل کنند و به مزیت اقتصادی، فناورانه و راهبردی تبدیل شوند.
وی در ادامه تصریح کرد: منظور این است که خروجی نظام علم و فناوری باید بتواند یک قابلیت ملی بسازد؛ قابلیتی که اگر کشور به آن نیاز پیدا کرد، در اختیارش باشد، بتواند یک مسئله واقعی صنعت را حل کند، بازار ایجاد کند، در زنجیره ارزش جهانی برای ایران جایگاه بسازد و در نهایت قدرت چانهزنی اقتصادی و فناوری کشور را افزایش دهد. در این نگاه، دیگر نمیتوانیم موفقیت خودمان را فقط با تعداد شرکتهای دانشبنیان، تعداد اختراعات، تعداد رویدادها یا حتی حجم سرمایهگذاری اندازه بگیریم. اینها شاخصهای مهمی هستند، اما سؤال نهایی چیز دیگری است: از مجموع اینها چه تواناییای برای کشور ساختهایم؟
تغییر ریل حکمرانی؛ دولت به مثابه معمار اتصالها
معاون علمی رئیسجمهور با اشاره به لزوم تغییر نقش دولت، تصریح کرد: اگر صد شرکت روی یک فناوری کار کنند، اما هیچ زنجیره ارزشی شکل نگیرد، ما صد شرکت داریم، اما الزاماً یک قدرت فناوری نداریم. اگر دانشگاه پژوهش کند، شرکت فناوری تولید کند، صنعت مسئله دیگری داشته باشد و سرمایهگذار نیز به دنبال حوزهای کاملاً متفاوت برود، هر چهار بازیگر ممکن است کار خودشان را خوب انجام دهند، اما حاصل جمع آنها لزوماً یک دستاورد ملی نخواهد بود. اینجاست که نقش حکمرانی تغییر میکند. در مدل جدید، دولت قرار نیست خودش جای دانشگاه پژوهش کند، جای شرکت محصول بسازد یا جای سرمایهگذار سرمایهگذاری کند.
دولت باید بتواند جهت ایجاد کند، موانع را بردارد، تقاضا بسازد و بازیگران را حول مأموریتهای روشن به هم متصل کند. به تعبیر دیگر، دولت نباید مالک زیستبوم باشد؛ باید معمارِ اتصالهای آن باشد.
اینوتکس در تراز یک ابزار سیاستگذاری؛ از نمایشگاه تا زیرساخت قدرت
افشین با بیان اینکه این تغییر نگاه درباره رویدادهای فناوری هم صدق میکند، اظهار داشت: سالهاست در کشور رویدادهای علمی و فناوری بسیاری برگزار میشود. بعضی از آنها بزرگاند، بعضی پرمخاطباند و بعضی سابقه طولانی دارند، اما به نظرم امروز باید درباره هر رویداد یک سؤال ساده بپرسیم: بعد از تمام شدن این رویداد، چه چیزی در زیستبوم تغییر کرده است؟ آیا سرمایهای به فناوری متصل شده؟ آیا یک مسئله صنعتی صاحب راهحل شده؟ آیا بازاری برای یک شرکت باز شده؟ آیا همکاری جدیدی میان دانشگاه و صنعت شکل گرفته؟ آیا چند بازیگر که تا دیروز یکدیگر را نمیشناختند، امروز توانستهاند یک زنجیره جدید ایجاد کنند؟ اگر پاسخ این سؤالها روشن باشد، رویداد دیگر صرفاً یک رویداد نیست؛ تبدیل به یک ابزار سیاستگذاری و بخشی از زیرساخت نوآوری کشور میشود. نگاه ما در معاونت علمی نیز همین است.
وی ضمن بیان این مطلب که حمایت از یک رویداد، صرفاً به دلیل برگزاری آن نیست، گفت: رویداد باید بتواند مأموریتی را جلو ببرد، شبکهای بسازد، بازاری ایجاد کند یا قابلیتی را در کشور توسعه دهد. به همین دلیل، آینده حمایت از رویدادهای فناوری نیز باید از حمایتهای پراکنده به سمت ایجاد چند نقطه مرجع حرکت کند؛ نقاطی که بتوانند بخش مهمی از زیستبوم را به یکدیگر متصل کنند. اینجاست که اینوتکس برای ما اهمیت پیدا میکند. من اینوتکس را صرفاً یک نمایشگاه نمیبینم. اگر اینوتکس قرار باشد فقط محلی باشد که تعدادی شرکت غرفه بگیرند، چند پنل برگزار شود، چند مقام بازدید کنند و بعد از چند روز همه چیز جمع شود، ما از ظرفیت واقعی این رویداد استفاده نکردهایم.
وی ادامه داد: اینوتکس باید محل برخورد جریانها باشد؛ جایی که سرمایهگذار بداند فناوری آینده را کجا پیدا کند، صنعت بداند مسئلهاش را با چه کسی در میان بگذارد، شرکت فناور بداند مشتری بعدیاش کجاست، دانشگاه بداند مسئله واقعی کشور چیست و سیاستگذار بتواند از دل همین تعاملات، موانع رشد فناوری را ببیند. مرجع بودن یک رویداد نیز با تعداد غرفههای آن سنجیده نمیشود. مرجعیت زمانی به وجود میآید که اگر بازیگری بخواهد بداند در زیستبوم نوآوری ایران چه میگذرد، احساس کند باید اینجا باشد.
همراستایی نورهای پراکنده؛ چشمانداز آینده علم و فناوری
افشین با اشاره به سرعت تحولات فناوری افزود: اینوتکس نیز از همین زاویه برای من معنا پیدا میکند. در شرایطی که سرعت تغییرات اقتصادی و فناوری بسیار زیاد شده است، زیستبوم ما نیز باید سریعتر از گذشته بتواند مسئله، سرمایه، فناوری و بازار را به یکدیگر متصل کند. امروز مزیت کشورها فقط این نیست که چه چیزی میدانند و حتی فقط این نیست که چه فناوریای دارند. مزیت واقعی این است که با چه سرعتی میتوانند دانش، سرمایه، فناوری، بازار و تصمیمگیری را کنار یکدیگر قرار دهند و از مجموع آنها یک قابلیت بسازند؛ قابلیتی که در شرایط عادی مزیت رقابتی ایجاد کند و در شرایط دشوار، تابآوری و قدرت پاسخ کشور را افزایش دهد.
معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش بنیان رییس جمهور اظهار کرد: ایران پر از نقاط روشن است؛ در دانشگاههای ما، در شرکتهای دانشبنیان، در کارخانهها، در آزمایشگاهها، در پارکهای فناوری و حتی در ذهن جوانانی که شاید هنوز هیچکدام از ما آنها را نمیشناسیم، انرژی عظیمی وجود دارد. وظیفه حکمرانی علم و فناوری این نیست که خودش یک نور دیگر به این مجموعه اضافه کند؛ وظیفهاش این است که این نورها را همراستا کند. اگر موفق شویم، آنچه امروز مجموعهای از ظرفیتهای علمی و فناوری است، فردا به یک قدرت تبدیل خواهد شد. برای من، معنای قدرتبنیانی دقیقاً همین است: تبدیل دانشهای پراکنده به قابلیتهای متصل، تبدیل قابلیتهای متصل به قدرت اقتصادی و تبدیل این قدرت به تابآوری، توان حل مسئله، امنیت فناورانه، قدرت حضور در زنجیرههای ارزش و امکان ساختن آیندهای که ایران خودش بتواند درباره آن تصمیم بگیرد. اینوتکس نیز اگر بتواند بخشی از این اتصال را ایجاد کند، دیگر فقط یک رویداد فناوری نیست؛ بخشی از زیرساخت قدرت فناوری ایران است.