بازنشر گفتگویی قدیمی با زنده یاد دکتر محمد بلورچیان در سال ۱۳۸۷

به گزارش روابط عمومی وزارت علوم به نقل از دانشگاه تبریز، متن گفتگوی محمد طاهری خسروشاهی با زنده‌یاد دکتر محمد بلورچیان به این شرح است:

زمستان سال ۱۳۸۷، نخستین روزهای حضور من در دانشگاه تبریز مقارن با تشکیل ستادی در دانشگاه با عنوان «ستاد بزرگداشت شصتمین سال تأسیس دانشگاه تبریز» بود. اینجانب از طرف رئیس محترم وقت دانشگاه، موظف به همکاری با این ستاد بودم. مسئولیتی که بر عهده اینجانب گذاشته شده بود، گفت‌وگو با تنی چند از مفاخر و چهره‌های برجسته علمی دانشگاه تبریز بود. مجموع این گفتگوهای صمیمانه، بعدها در کتابی با عنوان «چشمه خورشید»، با عنوان فرعی «درنگی بر احوال و آثار چهره‌های ماندگار دانشگاه تبریز» ( به اهتمام دکتر سیدصمد حسینی و دوست ارجمند جناب محسن بابازاده) از سوی انتشارات دانشگاه تبریز به چاپ رسید.

یکی از این چهره‌های برجسته علمی، زنده یاد دکتر بلورچیان بود. در آن زمستان سرد، همراه همسرم، به خانه استاد بلورچیان در یکی از محلات نزدیک دانشگاه تبریز رفتیم. یک خانه باصفا که یادآور قصه‌های قدیمی و اساطیری بود. چینشی از تابلوهای خوشنویسی و هنرنمایی و چندین کتاب نفیس در حوزه‌های مختلف علمی و ادبی و چند لوح از برجستگان.

بجاست اکنون و با گذشت بیش از ۱۸ سال از آن روزها، به مناسبت درگذشت زنده‌یاد دکتر محمد بلورچیان، متن گفت‌وگوی خود با آن استاد بی بدیل را به نقل از کتاب چشمه خورشید بازنشر کنیم تا فرصتی برای مرور سوانح عمر و شرح حال و خاطرات و روایت‌های ارزشمند آن استاد فقید از تولد تا تحصیل و ازدواج، دوران دفاع مقدس و جنگ تحمیلی و استخدام در دانشگاه و شرح آثار علمی ایشان و... فراهم شود.

- استاد بلورچیان ضمن تشکر از وقتی که به ما اختصاص دادید، خواهشمندم شرح مختصری از زندگی تان را برای مخاطبان ما بفرمایید.

در سال ۱۳۱۲ در تبریز دیده به جهان گشودم. پس از گذراندن تحصیلات مقدماتی در تبریز و تحصیلات متوسطه در دبیرستان رازی تهران در امتحانات سراسری کشور رتبه اول را کسب نمودم. با شرکت درکنکور، در رشته پزشکی و داروسازی پذیرفته شدم و در دانشکده داروسازی دانشگاه تبریز به تحصیلات عالیه خود ادامه دادم. پس از دفاع از رساله دکترا با درجه ممتاز موفق به دریافت حکم و مدال درجه اول علمی شدم. سپس در دانشگاه تبریز با سمت آسیستانی مشغول تدریس گردیدم.

در سال ۱۳۴۲ به مرتبه استادیاری نائل آمدم و در سال ۱۳۴۸ برای اخذ تخصص عازم کشور فرانسه شدم. در دانشگاه بوردو فرانسه پس از گذراندن دوره تخصصی با تصویب شورای دانشگاه در دکترای دولتی (اتا) ثبت نام کرده و به فعالیت‌های پژوهشی خود ادامه دادم و موفق به کشف روش‌های جدید در شیمی ارگانو سیلیکون و انتشار مقالات علمی و پژوهشی در مجلات معتبر بین المللی گردیدم به نحوی که تحولی در پیشرفت شیمی سیلیکون به وجود آوردم و نتایج تحقیقات من از سوی آکادمی علوم، پتنت و در کتاب‌های مرجع به ثبت رسید.

در سال ۱۹۷۲ دکترای دولتی با درجه بسیار افتخار آمیز دریافت نمودم. رساله دکترای من توسط CNRS فرانسه چاپ و منتشر گردید. پس از این به ایران مراجعت کردم و در سال ۱۳۵۱ به مقام دانشیاری و در سال ۱۳۶۰ نیز به مقام استادی نائل شدم.

علاوه بر خدمات آموزشی پژوهشی و اجرایی یکی از فعالیت‌های مهم و ماندگار بنده بنیان‌گذاری و تأسیس و راه‌اندازی پژوهشگاه شیمی و مهندسی شیمی ایران در شهرک علم و فن آوری پژوهش می‌باشد. از آرزوهای دیرینه‌ام بود که پس از هجده سال فعالیت مستمر تحقق پذیرفت. این پژوهشگاه استراتژیک ملی دارای چهار پژوهشکده، چهل آزمایشگاه تحقیقاتی پایلوت نیمه صنعتی و ۱۴ گروه تخصصی می‌باشد، که با هدف فراهم آوردن امکانات پژوهشی، بنیادی، کاربردی و آموزشی در کلیه رشته‌های شیمی و مهندسی و پرورش استعدادها و خلاقیت‌های موجود در کشور و بهره‌گیری از ذخایر عظیم نفت و گاز در سطح پایلوت و نیمه صنعتی تأسیس و راه اندازی گردید که اکنون یکصد نفر پژوهشگر و پنجاه نفر دانشجوی تحصیلات تکمیلی در زمینه‌های مختلف شیمی سیلیکون، شیمی آلی، شیمی معدنی، شیمی تجزیه، شیمی فیزیک و مهندسی شیمی به فعالیت تحقیقاتی بنیادی کاربردی و توسعه ای مشغول می‌باشند.

- استاد در مورد دوران تحصیلی خود و شرایط تحصیلی آن زمان - اولین معلمان و خاطرات تلخ و شیرین آن زمان برایمان صحبت بفرمایید.

تحصیلات ابتدایی را در دبستان همام تبریز شروع کردم که معلمان خوب و علاقه مندی داشت و مدیر دبستان تقریباً تک تک دانش آموزان را می‌شناخت. طی تحصیلات ابتدایی دانش آموز مرتب و منظمی بودم و نمرات خوبی اخذ می‌کردم. خاطره ای از زمانی که در کلاس پنجم درس می‌خواندم به یاد دارم تشکیل حکومت پیشه‌وری در تبریز بود که متعاقب آن کتاب‌ها به زبان ترکی آذری تغییر یافت که این برایم خیلی سخت بود. این روند یک سال ادامه داشت تا این که در ۲۱ آذرماه سال بعد حکومت دست نشانده شوروی سقوط کرد و کتاب‌ها مجدداً به زبان فارسی برگشت. بدین ترتیب دوباره رقابت تحصیلی من با همکلاسی‌هایم از سر گرفته شد تا این که در امتحانات نهایی قبول شدم و به دبیرستان سعدی راه پیدا کردم. مدیر دبیرستان سعدی آقای عطائی انسان شریف، مشتاق و منظمی بود و دبیران بسیار خوبی نیز در آنجا تدریس می‌کردند. من از همان ابتدا به دروس پایه یعنی شیمی، فیزیک، ریاضی، علوم زیستی و به ویژه آزمایشگاه علاقه بیشتری داشتم.

در آن زمان آقای داوران دبیر شیمی من بود که به شیمی علاقه وافری داشت و من نیز مرتباً با عشق و علاقه فراوان در آزمایشگاه به فعالیت علمی و انجام آزمایشات مشغول بودم و از سایر دانش آموزان نیز رفع اشکال می‌نمودم. تا کلاس نهم در دبیرستان سعدی بـه تحصیلات خود ادامه دادم سپس به همراه خانواده به تهران منتقل شدیم. در تهران در دبیرستان رازی که مدرسه فرانسوی‌‌ها واقع در خیابان فرهنگ بود به تحصیلات خود ادامه دادم. ثبت نام در این دبیرستان بسیار سخت بود و مدیر دبیرستان آقای آندریو فرانسوی از این که شاید من نتوانم هم‌سطح با دیگر دانش آموزان به تحصیل بپردازم ابراز نگرانی می‌کرد. ولی من مطمئن بودم که موفق خواهم شد شب و روز مطالعه می‌کردم و با یک برنامه ریزی مدون تمام دروس را می آموختم و با رتبه اول کلاس رقابت تنگاتنگ داشتم و هر ماه به سبب کسب نمرات ممتاز جایزه تابلودونور دریافت می‌کردم. تا این که برنامه امتحانات نهایی توسط وزارت آموزش و پرورش اعلام و حوزه امتحانی من دبیرستان فردوسی تعیین گردید. امتحانات به خوبی برگزار شد و روزی که برای دریافت جواز به دبیرستان رفتم دانش آموزان داخل حیاط صف کشیده بودند احساس کردم که آقای آندریو در مورد من صحبت می‌کند و می‌گوید: «فکرش را هم نمی‌کردم که بتواند رتبه اول را کسب کند.» و اینگونه بود که موفق شدم که رتبه اول امتحانات نهایی را در تهران کسب کنم و بدین ترتیب تمام شهریه ای را که در دوران تحصیل پرداخت کرده بودم به طور کامل به خودم برگرداندند و جایزه ای نیز به من اهداء شد. حال به جرأت می‌توانم بگویم که یکی از مهم‌ترین عوامل موفقیت من ادامه تحصیل در دبیرستان رازی تهران بوده است.

- استاد در چه سالی و چگونه وارد دانشگاه شدید و در کدام دانشگاه‌ها تحصیل کردید. لطفاً به طور مبسوط بیان فرمایید.

پس از این که تحصیلاتم را با موفقیت در دبیرستان رازی تهران به اتمام رسانیدم در کنکور دانشگاه‌ها شرکت کردم و موفق شدم که در دانشگاه تهران و تبریز در رشته پزشکی و داروسازی پذیرفته شوم. از آنجایی که به رشته شیمی علاقه فراوانی داشتم، رشته ی داروسازی دانشگاه تبریز را برای ادامه تحصیل انتخاب کردم و در تمام طول دوران تحصیل رتبه اول دانشگاه بودم. تا این که در سال ۱۳۳۸ موفق به اخذ دانشنامه دکترای داروسازی با رتبه اول از دانشگاه تبریز و دریافت حکم و مدال درجه اول علمی شدم. سپس در دانشگاه تبریز با سمت آسیستانی به تدریس پرداختم. پس از آن در سال ۱۳۴۲ به مرتبه استادیاری نائل آمدم و در سال ۱۳۴۸ برای اخذ تخصص عازم کشور فرانسه شدم. در دانشگاه بوردو فرانسه پس از گذراندن دوره تخصصی با تصویب شورای دانشگاه در دکترای دولتی (اتا) ثبت نام کرده و به فعالیت‌های پژوهشی خود ادامه دادم. در دانشگاه بورد و با پروفسور کالاس استاد برجسته شیمی آشنا شدم. ایشان دارای دکترای طب، دکترای داروسازی، دکترای مهندسی شیمی و دکترای علوم بود و از من استقبال نمود. بدین ترتیب من تحقیقات خود را در زمینه شیمی سیلیکون آغاز کردم و پس از سه ماه موفق به کشف روش‌های جدید در شیمی ارگانوسیلیکون و انتشار مقالات علمی و پژوهشی در مجلات معتبر بین المللی گردیدم به نحوی که تحولی در پیشرفت شیمی سلیکون به وجود آوردم و نتایج تحقیقاتم از سوی آکادمی علوم، پتنت و در قالب ۱۵۶ فرمول و ۱۰ متدولوژی جدید در کتاب‌های مرجع به ثبت رسید. بدین ترتیب در سال ۱۹۷۲ دکترای دولتی را با درجه ی بسیار افتخار‌آمیز دریافت نمودم و رساله دکترای من توسط CNRS فرانسه چاپ و منتشر گردید. پس از این به ایران مراجعت کرده و در سال ۱۳۵۱ به مقام دانشیاری و در سال ۱۳۶۰ نیز به مقام استادی نائل شدم.

- اگر امکان دارد از دوران ازدواج و زندگی مشترک‌تان بفرمائید و این که کی و کجا ازدواج کردید و ثمره ازدواجتان چند فرزند است.

در سال ۱۳۴۱ پس از اخذ دانشنامه دکترای داروسازی با دختر پزشک مشهور تبریز جناب آقای دکتر ابوالقاسم صحتی ازدواج کردم که ثمره این ازدواج سه فرزند، دو دختر و یک پسر می‌باشد. یکی از دخترانم در رشته داروسازی تحصیل کرده و پس از اخذ دانشنامه دکترای داروسازی، در مقطع دکترای Ph.D در دانشگاه تهران به تحصیلات خود ادامه داده و پس از اخذ دکترای تخصصی، در دانشگاه شهید بهشتی تهران استخدام شده و پس از طی یک دوره فرصت مطالعاتی (پست دکتری) در کشور کانادا، در حال حاضر عضو هیئت علمی دانشکده داروسازی دانشگاه شهید بهشتی تهران می‌باشد. دختر دیگرم نیز که به رشته‌های هنری علاقه بیشتری داشت در رشته زبان خارجه به تحصیل پرداخته است. پسرم، سیدمحمدرضا نیز فوق لیسانس مهندسی عمران می‌باشد که در زمینه ترمیم آثار باستانی به فعالیت مشغول است.

- اگر خاطره یا مطلبی از روزهای اول استخدام خود دارید بیان فرمایید.

در آن زمان استخدام در دانشگاه‌ها ممنوع و تدریس در دانشگاه بسیار ارزشمند بود به طوری که نصیب هر کسی نمی‌شد و فقط شاگردان رتبه اول را استخدام و به خارج از کشور اعزام می‌کردند. با این همه من به مدت دو سال در دانشگاه تبریز با سمت آسیستانی تدریس می‌کردم بدون این که حقوقی دریافت کنم. تا این که بالاخره از امور اداری و استخدامی کشور مجوز استخدام چهار نفر صادر شد که پس از گذراندن امتحانات مربوطه در دانشگاه تبریز و در دپارتمان شیمی آلی در دانشکده پزشکی و داروسازی مشغول تدریس شدم در حالی که در آن زمان استادانی از دانشگاه بوردو فرانسه و پاریس به دانشگاه دعوت می‌کردیم و به تدریس می‌پرداختند. در همین زمان بود که اولین کتاب‌های شیمی آلی را ترجمه و تدوین نمودم.

- به نظر حضرتعالی بهترین جلوه معلمی و مدرسی شما چه چیز است و همچنین از روش‌های تدریس و معلمی خود مطالبی را برای خوانندگان ما بفرمایید.

معلم باید با علم، ایمان، تزکیه و ایثار به تعلیم و تعلم بپردازد و به حرفه خود عشق بورزد و به گونه ای در کلاس جاذبه ایجاد نماید که دانشجو احساس خستگی نکند. بهترین ساعات زندگی اینجانب در کلاس درس و با دانشجویان شیفته علم و دانش سپری شد. در طول سالیان متمادی آموزش دانشجویان علاقه مند به این علم و پرورش قدرت تفکر و حس خلاقیت ایشان برای معلمی چون من لذت بخش و افتخار آمیز بوده است تا جایی که هیچ وقت در کلاس احساس خستگی نکرده ام و گاهی تا دقایقی پس از اتمام زمان کلاس همچنان به تدریس ادامه می‌دادم تا این که استاد دیگر اطلاع می‌داد که ساعت کلاس او به تأخیر افتاده است که در این زمان سعی می‌کردم بلافاصله مطالب را جمع بندی نموده و به کلاس پایان دهم. عشق به تدریس چنان با وجودم عجین شده که لحظات تدریس از بهترین و لذت بخش ترین ساعات زندگیم است. با عشق و علاقه وافری که به علم شیمی داشته ام بیش از ۴۰ سال از عمر خویش را در این وادی سپری کرده‌ام. آموخته‌ام و باز آموخته‌ام و معتقدم که شیمی علمی است که رموزات خلقت را نمایان می‌کند و استاد با تدریس این علم در حقیقت در جهت کشف این رموز، نشانه‌های وجود خالق جهان را برای دانشجویان آشکار می‌سازد. خداوند متعال دنیا را بر پایه علم شیمی خلق کرده و بدن انسان خود یک آزمایشگاه مجهز شیمی است که تمام مواد مورد نیاز بدن انسان در وجود خودش سنتز می‌شود. روش تدریس من در کلاس به گونه ای است که دانشجو جنبه‌های مختلف علم شیمی را دقیقاً لمس می‌کند و امکان ندارد که در کلاس مطلبی غیر قابل فهم باقی بماند چرا که به عقیده من، علم شیمی به مانند ریاضیات کاملاً قابل فهم بوده و مطلب پوشیده و غیر قابل لمسی وجود ندارد.

- استاد اگر ممکن است از آثار علمی از قبیل ،کتاب مقاله و کارهای برجسته علمی و فرهنگی صحبت فرمایید.

ترجمه سری کتاب‌های شیمی آلی که برای اولین بار و توسط انتشارات دانشگاه تبریز به چاپ رسید و مورد توجه و استقبال دانشجویان قرار گرفت و بلافاصله نایاب شد. علاوه بر این نزدیک به چهل سال پیش اولین مقالات شیمی در ایران توسط اینجانب در مجلات علمی بین المللی منتشر و از سوی آکادمی علوم پتنت شد که ثبت ۱۵۶ پتنت و ۱۰ متدولوژی جدید در کتب مرجع بین المللی از آن جمله می‌باشد. و نیز پایه گذاری تحقیقات شیمی سیلیکون توسط اینجانب در دانشگاه تبریز که خود سبب شناخت دانشگاه تبریز در سطح بین المللی شد. و بالاخره انتشار بیش از ۱۶۰ مقاله شیمی در مجلات علمی بین المللی از دیگر فعالیت‌های علمی اینجانب می‌باشد بخشی از فعالیت‌های برجسته علمی و فرهنگی اینجانب در ذیل آورده شده است:

انتشارات

- ترجمه و انتشار سری کتاب‌های شیمی آلی

- شیمی آلی عمومی جلد ۱

- شیمی آلی عوامل ساده جلد ۲

با همکاری آقای دکتر نوری استاد دانشگاه تبریز

مقالات علمی

- انتشار ۱۶۰ مقاله علمی در مجلات بین المللی (ISI)

- ارائه ۷۴ مقاله در سمینارها و کنفرانس‌های ملی و بین المللی

- نتایج کارهای تحقیقاتی به ثبت رسیده در ۲۰ سری کتاب‌های مرجع ادونس هندبوک

(Advance Hand Book)

- دارای ۱۵۶ پتنت ترکیبات جدید ارگانو سیلیکون با عوامل مختلف و ۱۰ مورد پتنت متدولوژی جدید در سطح جهانی

جوایز و مدال‌ها

- دریافت حکم و مدال درجه اول علم

- برنده جایزه اول طرح‌های تحقیقاتی از وزارت علوم، تحقیقات و فن آوری

- برنده جایزه پژوهشی دانشگاه تبریز

- دریافت لوح تقدیر و جایزه علمی از وزارت علوم، تحقیقات و فن آوری

- برنده جایزه تحقیق از جشنواره خوارزمی

- استاد نمونه وزارت علوم، تحقیقات و فن آوری

- برگزیده به عنوان شیمیدان برجسته

- دریافت لوح تقدیر از دانشگاه تبریز

- برنده جایزه بهترین مقاله علمی در سمینار شیمی آلی

- دریافت نشان درجه ۲ دانش از رئیس جمهور محترم ایران (برگزیده وزارت علوم)

- برگزیده دوره اول چهره‌های ماندگار

پروژه‌های تحقیقاتی

- مجری ۲۰ طرح مهم تحقیقاتی در زمینه‌های شیمی بودم

- فعالیت‌های آموزشی، پژوهشی و اجرایی در دانشگاه

- تأسیس دپارتمان شیمی در دانشگاه علوم برای اولین بار

- ارائه واحدهای درسی به دانشکده پزشکی، داروسازی، علوم کشاورزی و علوم تربیتی توسط دپارتمان شیمی

- تأسیس و راه اندازی آزمایشگاه‌های شیمی آلی، شیمی تجزیه، شیمی معدنی، شیمی فیزیک و شیمی سیلیکون

- خرید و راه اندازی دستگاه‌های پیشرفته علمی NMR، طیف سنجی جرمی ،IR UV و کروماتوگرافی در دانشکده علوم دپارتمان شیمی

- تأسیس گروه‌های تحصیلی در دانشکده علوم شامل گروه شیمی آلی، گروه شیمی تجزیه، گروه شیمی معدنی و گروه شیمی فیزیک

- جذب نیروی انسانی کارآمد در گروه‌های تخصصی شیمی

- عقد قرارداد با دانشگاه پاریس فرانسه و دریافت بورس دکتری برای ادامه تحصیل فارغ التحصیلان دانشکده علوم

- ایجاد دوره تحصیلات تکمیلی در مقطع کارشناسی ارشد و تربیت نیروی متخصص در رشته شیمی

- ارائه طرح تأسیس انستیتو تحقیقاتی شیمی که پس از اتمام به نام دانشکده شیمی افتتاح و راه اندازی شد.

- انتشار اولین مقالات شیمی در ایران توسط گروه شیمی دانشگاه تبریز

- تجهیز کتابخانه مجهز و عضویت در مجلات بین المللی و کمیکال ابستراکت و سایر ادونس هندبوک‌ها

- ایجاد تفکر و خلاقیت در دانشجویان رشته شیمی و گسترش انتشار مقالات علمی در مجلات بین‌المللی

- ایجاد چاپخانه مجهز در دانشگاه تبریز از محل ثبت نام دانشجویان دانشگاه تبریز

- بازسازی تالار وحدت در دانشگاه تبریز

- به عنوان یک استاد برجسته که عمری را صرف خدمت به نسل جوان و دانشجویان خود نمودید یک خاطره به عنوان یک تجربه برای نسل آینده بفرمایید.

خاطرات زیاد است چرا که چهل سال از بهترین ساعات زندگی من وقف تعلیم و تربیت دانشجویانی شده که امروز مشاهده این که تعدادی از آن‌ها به مقام استادی رسیده اند، برایم لذت بخش است. هیچ چیز با ارزش تر از این نیست که دانشجوی خودم آقای دکتر قنــاد مراغه ای امروز موفق به اجرای طرح غنی سازی در کشور شده و با یکی دیگر از دانشجویانم به عنوان استاد نمونه کشوری شناخته شده است. علاوه بر این به یاد دارم که یکی از دانشجویانم به نام آقای اکبر سعیدنیا تا دیروقت در آزمایشگاه با عشق و علاقه ای توصیف ناپذیر مشغول تحقیق بود و نتایج تحقیقاتش نیز در مجلات علمی بین المللی ثبت و پتنت شده است. در طول همکاری ایشان با خودم هیچ گاه ندیدم که به موضوعی اعتراض کند و یا از کسی یا چیزی شکایت داشته باشد به هیچ عنوان برایمان مسائل مادی مطرح نبود و ساعت‌ها به گونه ای فعالیت می‌کردیم به طوری که شیمی کاملاً با زندگی ما عجین شده بود و جز شیمی فکر و دغدغه دیگری نداشتیم. به هر صورت همه این‌ها در حقیقت میوه زحمات خودم طی چهل سال فعالیت در این عرصه است. باید اذعان داشــت کـه موفقیت دانشجویانم بیش از موفقیت خودم برایم لذت بخش و مایه غرور و افتخار است چرا که دانشجو محصول استاد است و موفقیت او، به بار نشستن زحمات استاد است.

- نظرتان در مورد جایگاه دانشگاه تبریز و شأن و منزلت آن به عنوان دومین دانشگاه بزرگ کشور چیست؟

شصت سال پیش دانشگاه تبریز به عنوان دومین دانشگاه کشور با الگوبرداری از دانشگاه‌های پیشرفته دنیا تأسیس و راه‌اندازی گردید و از همان روزهای اول مطابق با برنامه‌های پیشرفته دنیا فعالیت‌های آموزشی خود را آغاز نمود. زمانی که من دانشجوی دانشگاه تبریز بودم رئیس دانشگاه پروفسور پلاتنر و معاون ایشان پروفسور فرهلیش بود و تعدادی پروفسور خارجی و تعدادی از اساتید برجسته دانشگاه تهران در تبریز مشغول به تدریس بودند که اغلب پروفسورهای خارجی دانشگاه تدریس دروس تخصصی را به عهده داشتند. به طوری که هر ساله تعدادی از استادان برجسته دانشگاه‌های فرانسه از جمله پاریس و بوردو بنا به دعوت استاد زام (استاد شیمی آلی دانشگاه تبریز) برای تدریس به دانشگاه تبریز می‌آمدند. این دانشگاه یکی از با سابقه ترین و معتبرترین دانشگاه‌های کشور می‌باشد که در طول شصت سال خدمت علمی خود دستاوردهای ارزشمندی را در گسترش علم و توسعه فن آوری در اغلب رشته‌های علمی در مقاطع کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری داشته و دارد و اولین مقالات شیمی پژوهشگران داخلی از دانشگاه تبریز منتشر شده است. و امروز با تلاش مستمر مدیران و اساتید در جهت اعتلای جایگاه علمی دانشگاه تبریز شاهد ارتقای کمی و کیفی این دانشگاه هستیم.

- اگر خاطره ای از دوران انقلاب یا جنگ تحمیلی دارید برایمان بفرمایید.

خاطرات زیاد است که فقط به چند نکته اکتفا می‌کنم. در دوران جنگ تحمیلی سمت معاون دانشگاه تبریز را به عهده داشتم که یک شب حدود ساعت ۱۲ هواپیماهای عراقی دانشگاه تبریز را مورد حمله قرار دادند که به تبع آن متاسفانه تعدادی از دانشجویان به شهادت رسیدند. در همان روز یکی از دانشجویان شیمی از من خواست که اجازه دهم دهم تا در جمع دانشجویان دیگری که در کارگاه دانشکده فنی برای کمک به جبهه به فعالیت مشغول هستند، حضور داشته باشد که همان شب دانشکده فنی مورد حمله هواپیماهای عراقی قرار گرفت. همین که صدای مهیب بمباران از دانشگاه به گوشم رسید بلافاصله به دانشگاه رفتم و با صحنه‌های فوق العاده اسفباری مواجه شدم. پیکرهای بی جان دانشجویان را از زیر آوارها بیرون می کشیدند. در همان جا بود که به یکباره دانشجویی که صبح همان روز از من برای حضور در جمع این دانشجویان اجازه گرفته بود را مشاهده نمودم که حال و روز بسیار بدی داشت و این طور تعریف می‌کرد که لحظاتی قبل از شروع بمباران، از آنجایی که هوای سالنی که در آن به همراه دانشجویان به فعالیت مشغول بودیم بسیار آلوده بود دچار حالت تهوع شدم و به پیشنهاد بچه‌ها برای تنفس هوای آزاد به بیرون از سالن رفتم. چند دقیقه ای نگذشته بود که هواپیمای عراقی همان سالن را مورد هدف قرار داد و من از این اتفاق شوکه شده ام به هر جهت ایشان را به بیمارستان ۲۹ بهمن تبریز منتقل کردیم که در آنجا مورد معالجات پزشکی قرار گرفت.

- استاد برای اساتید و مدرسین و دانشجویان امروز و فردای این کشور چه پیامی دارید؟

استاد باید پشت سر خودش متخصصینی را بسازد و تربیت کند که جامعه پویایی داشته باشد و به سمت پیشرفت و تعالی حرکت کند نه این که علمش به خودش ختم شود. لازمه این کار اینست که کارهای تحقیقاتی را به صورت تیمی انجام دهیم نه به صورت انفرادی. کار انفرادی به شخص وابسته است و با گذشت زمان به سرعت از بین می‌رود. چرا که فرد تنها در یک مقطع زمانی خاص می‌تواند کار و فعالیت کند. بنابراین برای این که یک عمل ماندگار و همیشگی باشد باید فرد اشخاصی مثل خودش را تربیت کند تا کار او را ادامه دهند و خود آن‌ها نیز نسل‌های بعدی را تربیت کنند تا این قافله بـه شکلی پویا تا ابد حضور داشته باشد. برای نمونه ویکتور گرینیارد فرانسوی در سال ۱۹۳۰ برنده جایزه نوبل شد در حالی که تیم تحقیقاتی ویکتور گرینیارد در حال حاضر نیز فعالیت می‌کند و دانشجویان و پژوهشگران بعد از او نام او را زنده نگه داشته اند. علاوه بر ایــن دانشجویان نیز باید در یک زمینه خاص و به صورت عملی تحقیق کنند و از این طریق خود و به تبع آن کشور خود را به دنیا بشناسانند چرا که پیشرفت علم در دنیا در انحصار کشور خاصی نیست و هم اکنون دانشمندان و محققین جوان ایرانی جایگاه‌های علمی درخشانی را در سطح دنیا به خود اختصاص داده اند در حالی که در آن زمان آنچه که در ابتدای حرکتم در این مسیر پرفراز و نشیب مرا بسیار رنج می‌داد این بود که در هیچ گوشه ای از این علم وسیع نامی از دانشمندان ایرانی به چشم نمی‌خورد جز آنچه که اندیشمندان گذشته و برجسته میهنمان نظیر ابن‌سینا، رازی و جابر بن حیان برای سایرین به یادگار گذاشته بودند ولی امروز خدا را شاکرم که در اغلب کتاب‌های مرجع شیمی اکتشافات تیم‌های تحقیقاتی خودمان چاپ و سنتز شده است.

- از دیدگاه شما بهترین استاد کیست؟ و استاد نمونه چه ویژگی‌هایی باید داشته باشد؟

استاد نمونه و وظیفه شناس می‌بایست به حرفه‌اش عشق بورزد و به هیچ وجه اندوخته‌های علمی خود را احتکار نکند و در اعطاء و انتقال آن دریغ نورزد. بالاترین لذتش زمانی باشد که موفقیت دانشجویان خودش را مشاهده می‌کند چرا که دانشجو محصول استاد است و و موفقیت او، به بار نشستن زحمات استاد است. استاد نمونه می‌بایست در جهت نشر علم خود متخصصینی را تربیت کند که بعد از خودش، آن‌ها نیز با ادامه کار او و انتقال دانش به نسل‌های بعد در جهت پویایی جامعه علمی گام‌های موثری بردارند. به عقیده من استاد خوب نمی‌تواند مادی باشد چرا که آدم مادی کار علمی نمی‌کند. اساتید باید علاوه بر این که خود الگو باشند، در زمینه‌های مختلف علمی و اخلاقی الگوسازی هم بکنند زیرا به عقیده من دانشگاه کارخانه انسان سازی است و استاد قبل از آن که مأموریت انتقال دانش را داشته باشد می‌بایست الگوی رفتاری دانشجو باشد.

- استاد! الان به چه کارهایی مشغول هستید؟ و با چه چیزهایی مأنوس می‌باشید و غیر از مطالعه و تحقیق به چه چیز دیگری علاقمند می‌باشید.

در حال حاضر فعالیت‌های علمی و اجرایی اینجانب به شرح زیر می‌باشد.

- عضو کمیسیون علوم پزشکی از ۱۳۷۳ تاکنون

- عضو پیوسته فرهنگستان علوم از ۱۳۶۹ تاکنون

- رئیس گروه علوم پایه فرهنگستان علوم از ۱۳۸۲ تاکنون

- مؤسس و رئیس پژوهشگاه شیمی و مهندسی شیمی ایران از سال ۱۳۶۸ تاکنون

- عضو شورای علمی فرهنگستان علوم از ۱۳۸۲ تاکنون

- عضو هیئت ممیزه مشترک فرهنگستان‌ها از ۱۳۸۶ تاکنون.

- عضو هیئت امناء منطقه ۱ پژوهشی از ۱۳۷۰ تاکنون.

- عضو کمیسیون دائمی هیئت امناء منطقه ۱ پژوهشی از ۱۳۷۰ تاکنون

- عضو هیئت ممیزه ی دانشگاه سهند تبریز از ۱۳۸۵ تاکنون

- عضو انجمن شیمی آمریکا از ۱۳۶۸ تاکنون.

- عضو انجمن شیمی ایران از ۱۳۶۸ تاکنون

- در پایان اگر مطلب قابل ذکر دیگری جهت انعکاس در کتاب دارید بفرمایید.

توسعه در یک جامعه با تغییرات ساختارهای اقتصادی، اجتماعی و سیاسی و هم چنین پیشرفت‌های کیفی از قبیل رشد و ارتقاء سطح توانایی‌های آحاد مردم یا سازمان‌ها و مراکز تولیدی قرین است. برای ایجاد هم‌سویی با این روند و به منظور ایجاد زمینه برای جهش در امر پژوهش جذب پژوهشگران و جلوگیری از فرار مغزها در کشورهای در حال توسعه ضروری به نظر می‌رسد.

بالا بردن اعتبارات پژوهش و تشکیل تیم‌های تحقیقاتی و ایجاد بستر مناسب برای فعالیت‌های پژوهشی و تشویق پژوهشگران، دستیابی به بعضی از فن آوری‌ها را بیشتر می‌سازد. بنابراین باید علاوه بر سیاست‌گذاری‌های عمومی و برنامه ریزی جامع در زمینه فن آوری در اندیشه طراحی برنامه فن‌آوری بود و اولویت‌های فن‌آوری را نیز تدوین نمود.