حضور معاون آموزشی وزارت علوم در پنجمین اجلاس جهانی جوانان کازان

به گزارش روابط عمومی وزارت علوم، در این اجلاس، دکتر ابوالفضل واحدی، معاون آموزشی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری جمهوری اسلامی ایران، به همراه هیئتی از کشورمان حضور یافت و در یکی از نشست‌های اجلاس سخنرانی کرد. وی در سخنان خود با اشاره به تهاجم و حمله وحشیانه به جمهوری اسلامی ایران، شهادت جمعی از دانش‌آموزان دختر در میناب را محکوم کرد و بر ضرورت توجه جامعه جهانی به آثار این حملات بر محیط‌های آموزشی تأکید کرد. معاون آموزشی وزارت علوم همچنین با تشریح نقش و مسئولیت نظام آموزش عالی ایران، بر آمادگی دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی کشور برای ایفای نقش فعال در تحقق اهداف و برنامه‌های ملی تأکید و از برگزارکنندگان و شرکت‌کنندگان در اجلاس برای فراهم کردن زمینه این گفت‌وگوی بین‌المللی قدردانی کرد.

جناب رئیس، خانم‌ها آقایان وقت بخیر،

به نمایندگی از وزیر علوم، تحقیقات و فناوری جمهوری اسلامی ایران، ابتدا مایلم تشکر و امتنان خود را از دولت جمهوری تاتارستان، وزارت علوم و آموزش عالی فدراسیون روسیه و مجمع همکاری اسلامی جوانان، بخاطر برگزاری این نشست ارزشمند و بخاطر دعوت از هیات جمهوری اسلامی ایران برای شرکت  در این در اجلاس، که در شهر زیبا و تاریخی کازان برگزار می‌شود ابراز دارم.

من در حالی در این اجلاس حاضر شده‌ام، که کشورم در ۶ ماه گذشته مورد تهاجم و تجاوز غیر قانونی دشمنان قرار گرفته است. در این تجاوز به اماکن مختلف در شهرها، روستاها حمله شد. آتش این تجاوزات متاسفانه دامنگیر مراکز آموزشی هم شده بطوری که به بیش از ۴۰ دانشگاه و موسسه علمی حمله شده و اجزای مختلف آن‌ها مورد آسیب قرار گرفته اند. متاسفانه ده‌ها دانشجو و استاد هم در این جنگ تحمیلی به شهادت رسیدند.

حضار محترم، نام میناب را حتما شنیده اید، شهری کوچک در جنوب ایران، مدرسه شجره طیبه مبناب، در اولین روز جنگ مورد تجاوز واقع شده و ۱۶۸ دانش اموز و معلم در جریان این تجاوز به شهادت رسیدند.

وقتی در استفاده از فناوری، اخلاق کنار کذاشته می‌شود، چنین جنایت‌هایی هم رقم می‌خورد. در واقع برگزاری چنین نشست‌هایی می‌تواند ضمن تاکید بر استفاده از ابزارها و فناوری‌های جدید، بر رعایت اصول اخلاقی و موازین انسانی و طرد سیاست‌های غیر انسانی هم تاکید نماید.

در این عصر پرشتاب، باید به یاد داشت که تعلیم و تربیت همواره بر فناوری مقدم است؛ بطوری که هیچ فناوری هوشمندی قادر نخواهد بود آموزش را متحول ساخته و آینده‌ی مطلوبی از آن رقم بزند مگر آنکه به اصول و چارچوب تربیتی ریشه‌داری متکی باشد. آینده آموزش، افقی است که در آن فناوری، جایگزین انسان نیست، بلکه همتایی هوشمند برای شکل دادن به تجربه یادگیری عمیق و اصیل است؛ آینده‌ای که در آن دانش در شبکه‌های اجتماعی جریان داشته و یادگیری را به تجربه‌ای شخصی، اجتماعی و مداوم تبدیل خواهد نمود. آموزش با بهره‌گیری از فناوری‌های هوشمند آغازی است که در آن نظام آموزشی قادر خواهد بود به این تجربه یاددهی-یادگیری دست یافته و الزامات آنرا برآورده سازد.

در این راستا، تبیین ساختار، ارکان و عناصر کلیدی یادگیری با بهره‌گیری از فناوری هوشمند با تکیه بر سناریوهای محتمل پیش‌رو و تجربیات بین‌المللی از اهمیت بالایی برخوردار است. در آموزش عصر فناوری‌های هوشمند، تمرکز از «ساختار» به «فرآیند یادگیری» تغییر یافته است. در این نگاه، دانشگاه‌ها و مدارس،  نه صرفاً مکانی برای انتقال دانش، بلکه بستری برای یادگیری در هر زمان و مکان پیوسته تلقی می‌شوند. کیفیت آموزش نیز از برنامهٔ درسی فراتر رفته و بر تجربهٔ یادگیری، تعامل، انعطاف‌پذیری و داده‌محوری استوار شده است. این تحولات، ماهیت کلاس درس، نقش استادان و منطق ارزشیابی را به‌صورت بنیادین دستخوش بازتعریف و بازآفرینی کرده و چشم‌انداز جدیدی از آینده آموزش را ترسیم می‌کند.

در واقع آموزش در عصر جدید به‌مثابه نظامی پویا و در حال تحول درنظر گرفته می‌شود که هم‌زمان تحت تأثیر فناوری‌های نوظهور، تحولات جهانی، تغییرات بازار کار و الزامات حکمرانی قرار دارد.

از طرفی، تحول آموزش مبتنی بر فناوری هوشمند بدون چالش نیست؛ زیرا در شرایط کنونی مرز میان تصمیمات انسانی و عملکرد الگوریتم‌های ماشینی همچنان روشن و شفاف نیست. در این زمینه، مسائلی همچون رعایت اصول اخلاقی، مالکیت داده، حریم خصوصی، سوگیری الگوریتمی، چالش‌های مالی و زیرساختی، کاهش توان تفکر انتقادی و تفاوت‌های فرهنگی و اجتماعی در پذیرش و کاربست فناوری از مهم‌ترین چالش‌هایی هستند که می‌توانند آینده آموزش را در کنار فناوری هوش مصنوعی به‌طور جدی تحت تأثیر قرار دهند. بنابراین ضرورت تدوین چارچوب‌های جامع حکمرانی داده، استانداردهای اخلاقی برای کاربست هوش مصنوعی و سازوکارهای نظارت‌پذیر بر الگوریتم‌ها بیش از پیش احساس می‌شود

بر این اساس در برنامه توسعه آموزش جمهوری اسلامی ایران،  بر ارتقای کیفیت آموزش، تحقق عدالت آموزشی و پاسخ‌گویی به نیازهای نوظهور جامعه همراه با رعایت اخلاق، تأکید شده و مسیر توسعه آموزش از الگوی سنتی به سوی بهره‌گیری هدفمند از دانش و فناوری‌های نوین در حال بازنگری و تحول بنیادین است.

در واقع، جمهوری اسلامی ایران  فناوری هوش مصنوعی را فرصتی برای بازنگری آموزش، بازتعریف و تقویت نوآوری در برنامه‌های درسی درنظرگرفته است تا پاسخگوی نیازها و بسترسازی تبلور رشد و خلاقیت‌های «نسل هوش مصنوعی» باشد. بر این اساس تحقق عدالت آموزشی و دسترسی همگانی و شخصی به آموزش هوشمند، غنی سازی محتوی و محیط آموزش، ارتقاء کیفیت آموزش و تجربه یادگیری، توانمندسازی سرمایه‌های انسانی و نهادی و ارتقا سطح تاب‌آوری آموزش بعنوان اهداف کلان در برنامه توسعه و تعالی آموزش هوشمند در نظام آموزشی جمهوری اسلامی ایران در نظر گرفته شده است.

در راستای تحقق این اهداف کلان، طیف گسترده‌ای از برنامه‌ها و اقدامات عملیاتی در سطح ملی طراحی و برنامه‌ریزی شده است. این اقدامات شامل جلب مشارکت دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی به‌عنوان مجریان اصلی، تقویت نقش بخش‌های فناوری و شرکت‌های دانش‌بنیان از طریق توسعه منابع، پشتیبانی از سرمایه‌های انسانی، ارتقای زیرساخت‌ها و تدوین مقررات حمایتی است. همچنین توسعه زیرساخت‌های نرم‌افزاری و سخت‌افزاری برای یادگیری شخصی‌سازی‌شده، کاهش نابرابری آموزشی از طریق دسترسی به سکوی ملی محتوا و تدوین نظام اعتباربخشی و سنجش کیفیت آموزش عالی هوشمند، ....هستند.

در اینجا لازم است تاکید شود که توسعه آموزش هوشمند در مقیاس منطقه‌ای و جهانی مستلزم شکل‌گیری یک چارچوب همکاری بین‌المللی منسجم است؛ چارچوبی که در آن تدوین استانداردهای مشترک حکمرانی داده، استانداردسازی فناوری‌های آموزشی هوشمند، ایجاد شبکه‌های همکاری علمی و فناورانه و سرمایه‌گذاری مشترک در زیرساخت‌های دیجیتال به‌عنوان اقدامات بنیادین، نقشی کلیدی در پیشبرد این همکاری ایفا می‌کنند. همچنین توسعه چارچوب‌های اخلاقی، تبادل سرمایه‌های علمی و توجه به تفاوت‌های فرهنگی و اجتماعی می‌تواند مسیر گذار به آموزش هوشمند را با حداقل چالش در سطح جهانی نهادینه سازد و بنیانی پایدار برای آینده آموزش هوشمند فراهم آورد.

جمهوری اسلامی ایران بر این باور است که استقرار نظام‌های ارزیابی و پایش بین‌المللی، حمایت هدفمند از نوآوری و کارآفرینی آموزشی، گسترش زمینه‌های مشارکت در تبادل محتوا و طراحی پلتفرم‌های اشتراک داده میان کشورها می‌تواند نقشی تعیین‌کننده در شکل‌گیری یک زیست‌بوم منطقه‌ای و جهانی آموزش هوشمند ایفا کند. چنین زیست‌بومی، با ایجاد جریان امن، استاندارد و قابل بهره‌برداری از داده و محتوا، زمینه تقویت دسترسی گسترده، ارتقای کیفیت یادگیری و تسریع نوآوری در نظام‌های آموزشی را در سطح منطقه‌ای و جهانی فراهم می‌سازد.

در انت‌ها ضمن تشکر مجدد از برگزارکنندگان، امیدوارم جلاس حاضر بتواند بستری برای انتقال تجربیات موفق و همکاری میان گروه‌های مختلف  را فراهم سازد، تا با هم‌افزایی و تبادل دانش، گام‌های مؤثری در توسعه آموزش هوشمند در سطح ملی و بین‌المللی برداشته شود.