خاصیت انگور برای محافظت از نورونها و مقابله با پارکینسون
باشگاه خبرنگاران جوان؛ جواد فراهانی - پژوهشگران «موسسه شیمی آلی» در منطقه خاور دور روسیه کشف کردهاند که یک ترکیب طبیعی استخراجشده از گونه انگور «آلفا» میتواند در جریان بیماری پارکینسون، از مرگ نورونها (سلولهای عصبی) جلوگیری کند.
در آزمایشهای انجامشده روی موشها، این ترکیب که با نام «ترانس-ویتیسین» (trans-vitisin) شناخته میشود، نهتنها عملکردهای حرکتی را بهبود بخشید، بلکه به بازیابی حافظه نیز کمک کرد؛ آن هم بدون آنکه عوارض جانبیِ معمولِ درمانهای رایج را به همراه داشته باشد. یافتههای این مطالعه در نشریه *Antioxidants* منتشر شده است.
این موسسه خاطرنشان کرد که اگرچه دانشمندان تاکنون تنها آزمایشهای پیشبالینی را انجام دادهاند، اما این مطالعه دریچهای تازه برای فعالسازی مکانیسمهای خود-محافظتی سلولها با استفاده از ترکیبات طبیعی میگشاید؛ رویکردی که با صرفِ مدیریت علائم به روشهای سنتی تفاوت دارد.
بیماری پارکینسون پس از آلزایمر، دومین اختلال شایع تحلیلبرنده عصبی (نوروژنراتیو) محسوب میشود. این بیماری زمانی بروز میکند که نورونهای دوپامینرژیک در ناحیه خاصی از مغز به نام «ماده سیاه» (substantia nigra) بهطور گسترده شروع به مرگ میکنند.
در غیاب دوپامین، مغز توانایی کنترل حرکات را از دست میدهد و این امر منجر به بروز علائمی همچون لرزش، سفتی عضلات و کندی حرکت میشود. با این حال، مشکل فراتر از اختلالات حرکتی است؛ چرا که بیماران بهمرور زمان دچار اختلالات شناختی، افسردگی و زوال عقل نیز میشوند.
روشهای درمانی کنونی، مانند داروی «لوودوپا» (L-DOPA)، تنها با جبران سطح کاهشیافته دوپامین، تسکین موقت علائم را فراهم میکنند. این داروها مانع مرگ نورونها نمیشوند و اثربخشی آنها بهمرور زمان کاهش مییابد؛ افزون بر این، میتوانند عوارض جانبی شدیدی از جمله حرکات غیرارادی و دیسکینزی (اختلال حرکتی) ایجاد کنند.
به همین دلیل، متخصصان در سراسر جهان به دنبال موادی هستند که بتوانند بهجای پیامدهای بیماری، علل ریشهای آن را هدف قرار دهند. اکنون مشخص شده است که مادهای امیدوارکننده ممکن است در انگور یافت شود.
تیم پژوهشی بر ترکیبی به نام «ترانس-ویتیسین» (tVB) تمرکز کرد؛ مولکولی پیچیده که از چهار واحد متصلبههمِ «رزوراترول» تشکیل شده است. اگرچه رزوراترول مدتهاست که به دلیل خواص آنتیاکسیدانیاش شناخته میشود، اما ثابت شده است که شکل چهارواحدی (تترامری) آن بسیار قویتر عمل میکند.
در آزمایشهای آزمایشگاهی، پژوهشگران تأثیرات tVB را بر «میکروگلیاها» بررسی کردند؛ سلولهای ایمنی مغز که در بیماری پارکینسون به وضعیتی فعال و پیشبرنده التهاب تغییر حالت میدهند. در این وضعیت، آنها با آزادسازی مواد پیشالتهابی و گونههای فعال اکسیژن، موجب مرگ سلولهای عصبی میشوند.
این مطالعه نشان داد که «ترانس-ویتیسین» حتی در غلظتهای پایین (۰.۱ تا ۱۰ میکرومولار)، تولید سیتوکینهای التهابی IL-۱β و TNF-α را به ترتیب ۷۷ و ۱۱ درصد مهار میکند. این ماده همچنین سطح اکسید نیتریک و گونههای فعال اکسیژن را که به غشای سلولی و میتوکندریها آسیب میرسانند، کاهش میدهد.
جالبترین مرحله زمانی آغاز شد که پژوهشگران از محیط کشت سلولی به سراغ موجودات زنده رفتند. ترانس-ویتیسین در مدل موشی بیماری پارکینسون — که توسط سم عصبی «روتنون» ایجاد شده بود — نتایج امیدوارکنندهای از خود نشان داد.
منبع: تاس (TASS)