منشأ ۳ I/ATLAS، سومین جرم بینستارهای شناختهشده کشف شد
باشگاه خبرنگاران جوان؛ جواد فراهانی - در مطالعهای جدید که در نشریه *Monthly Notices of the Royal Astronomical Society* منتشر شده، دانشمندان دریافتند که این دنبالهدار در شرایطی بسیار سرد و در فاصلهای بسیار دور از هر ستارهای شکل گرفته است.
این پژوهش به سرپرستی دکتر لیا فرلیک (Leah Ferrelik)، محقق دپارتمان ریاضیات، فیزیک و مهندسی برق دانشگاه نورثامبریا (Northumbria University) انجام شد. او گازهای یونیزهشدهای را که همزمان با دور شدن ۳I/ATLAS از خورشید از آن متصاعد میشدند، تحلیل کرد.
این مشاهدات با استفاده از ابزار جدیدی به نام WEAVE —که با حمایت «شورای امکانات علم و فناوری» (STFC) ساخته شده و بر روی تلسکوپ ۴.۲ متری ویلیام هرشل در اسپانیا نصب شده است— به دست آمد.
تیم پژوهشی با تلفیق تصویربرداری طیفسنجیِ این ابزار و قابلیتهای جدید ردیابی تلسکوپ، موفق شد پنج یون مختلف را بهطور همزمان در جریان موادِ خارجشده از دنبالهدار شناسایی کند؛ دستاوردی که برای هر دنبالهداری نادر و برای جرمی بینستارهای از این نوع، یک نقطه عطف قابلتوجه محسوب میشود.
دانشمندان با اندازهگیری نسبت گاز دینیتروژن به مونوکسید کربن، محاسبه کردند که ۳I/ATLAS در محیطی بسیار سرد —احتمالاً سردتر از منفی ۲۴۰ درجه سانتیگراد— شکل گرفته است. این یافته نشان میدهد که منشأ آن در فاصلهای بسیار دور از ستاره مادر و در نواحی بیرونی و یخیِ منظومه شمسیِ اصلیاش بوده است.
نمونهای کمیاب از منظومهای دیگر
فرلیک گفت: «این جرم فرصتی کمنظیر برای مطالعه موادی در اختیار ما میگذارد که در مکانی کاملاً متفاوت از منظومه شمسی ما شکل گرفتهاند. کشف اینکه این جرم سرشار از نیتروژن است، به ما میگوید که احتمالاً در شرایطی بسیار سرد و دور از ستاره مادرش پدید آمده است. مطالعه هر یک از این اجرام به ما کمک میکند تا درک بهتری از چگونگی شکلگیری سیارات در اطراف سایر ستارگان پیدا کنیم.»
گاهی اوقات، یک جرم سنگی و یخیِ بزرگ از خارج منظومه شمسی ما از راه میرسد؛ جرمی که در اطراف ستارهای کاملاً متفاوت شکل گرفته و پیش از رسیدن به ما، میلیونها سال در سفر بوده است. این اجرام که «اجرام بینستارهای» نامیده میشوند، تاکنون تنها سه بار مشاهده شدهاند. جدیدترینِ آنها ۳I/ATLAS است که در ژوئیه ۲۰۲۵، در حالی که با سرعت از کنار خورشید عبور میکرد و به سوی اعماق فضا بازمیگشت، کشف شد. از آنجا که این اجرام در بخش بسیار متفاوتی از کهکشان شکل گرفتهاند، مطالعه آنها بینشی کمنظیر درباره چگونگی تشکیل سیارات و دنبالهدارها در اطراف ستارگانی غیر از خورشید ما، در اختیار دانشمندان قرار میدهد.
ردیابی تغییرات در امتداد دم
این تیم پژوهشی — که شامل محققانی از دانشگاه ادینبورگ بود — چگونگی تغییر یونها را در حین حرکت در امتداد دمِ جرم «۳I/ATLAS» بررسی کرد. این دم زمانی شکل میگیرد که جریان پلاسما ساطعشده از خورشید، ذرات باردارِ این جرم را به سمت پشت آن میراند. این نخستین باری است که چنین سطح بالایی از جزئیات برای جرمی از این نوع ثبت میشود. روبن سانچز-جنسن، مدیر «گروه تلسکوپهای آیزاک نیوتن»، اظهار داشت: «واحدهای بزرگ و قدرتمندِ میدان یکپارچه (IFU) با حساسیت بالا در طیف نوری آبی — نظیر ابزار WEAVE-LIFU در تلسکوپ ویلیام هرشل — افقهای تازهای را برای مطالعه دنبالهدارها و سایر اجرام منظومه شمسی میگشایند. این کشف، نمونهای بارز از ارزشِ زمانِ اختصاصیافته برای استفاده فوری است؛ زمانی که بهطور ویژه برای امکانپذیر ساختن رصدهایی با اهمیت و فوریت علمی فوقالعاده در نظر گرفته شده است.»
منبع: Universe Today