پیشنهاد ۶گانه ایران برای همکاری علمی و فناورانه در بریکس؛ از شبکه هوش مصنوعی تا صندوق مشترک پژوهش و نوآوری

قائم مقام وزیر علوم در اجلاس بریکس مطرح کرد:

به گزارش روابط عمومی وزارت علوم، متن سخنرانی دکتر مسعود شمسبخش به شرح زیر است:

جناب آقای پرالحاد جوشی، وزیر محترم آموزش جمهوری هند،

وزرای محترم و نمایندگان آموزش و پرورش کشورهای عضو بریکس،

شرکت در این جلسه ارزشمند و نمایندگی از جناب آقای دکتر حسین سیمایی، وزیر علوم، تحقیقات و فناوری جمهوری اسلامی ایران، افتخار بزرگی است.

در ابتدا، مایلم مراتب قدردانی صمیمانه خود را از دولت و مردم جمهوری هند، و به ویژه وزیر آموزش و میزبان مهربانمان، به خاطر مهماننوازی گرم و سازماندهی عالی این جلسه مهم بریکس، و رهبری که در سراسر مسیر آموزش نشان داده است، ابراز کنم که بستری بارور و آیندهنگر برای گفتگو، مشورت و همکاری بین ملت‌های ما ایجاد کرده است. برای ما مایه افتخار است که تحت عنوان پرمعنای انتخاب شده برای این جلسه، «ساختن برای تاب‌آوری، نوآوری، همکاری و پایداری»، گرد هم آییم، موضوعی که مستقیماً با آرمان‌های همه مردم ما در ارتباط است.

سخنرانی هیئت امارات در ابتدای جلسه در خصوص حمله به این کشور با اعتراض شدید هیات ایران مواجه شد و در ابتدای نوبت دوم زمانی به هیات ایران اختصاص داده شد که دکتر شمس بخش قائم مقام وزیر علوم کشورمان با این سوال از حاضرین که میناب را می‌شناسند؟ ۱۶۸ کودک بیگناه در حمله ناجوانمردانه به جانشان را از دست دادند، خانه خود من مورد حمله واقع شد و دخترم را از دست دادم در حالی که من استاد دانشگاه و محقق حوزه کشاورزی هستم (این بیانات سبب بهت و حیرت حاضرین در جلسه شد). در ادامه دکتر ماهیت علمی این جلسه و اینکه بند پیشنهادی ایران در خصوص محکومیت حمله به دانشگاه‌های و مدارس و اساتید ایران در بیانیه نهایی به احترام کشورهای عضو حذف گردید را یادآور شده و فرمودند ما فقط از مردم و سرزمین مان دفاع می‌کنیم و تا کنون به هیچ مدرسه و یا دانشگاهی در هیچ کجا حمله نکردیم.

نمایندگان محترم، خانم‌ها و آقایان،

جمهوری اسلامی ایران از اعلامیه جامع و آیندهنگر پیش از این جلسه به گرمی استقبال می‌کند. ما ساختار آن، شامل یادگیری بنیادی، توسعه مهارت، تحقیق و نوآوری، به رسمیت شناختن متقابل مدارک تحصیلی، رهبری دانشگاهی و سیستم‌های دانش سنتی و بومی، را به عنوان بازتابی دقیق و وفادارانه از اولویت‌های مشترک خانواده کشورهای بریکس در حوزه آموزش می‌دانیم. ما به ویژه از به رسمیت شناختن نقشی که تحقیق، نوآوری، انجمن‌های علمی و تبادل دانش در توانمندسازی سیاست‌گذاری مبتنی بر شواهد در اعلامیه، و با اذعان به لزوم تقویت سیستم‌های آموزشی تابآور، فراگیر و عادلانه برای همه مردم را ارحج می نهیم. ما قاطعانه معتقدیم که تقویت یادگیری و مهارت‌های ریاضی پایه، پیشبرد توسعه مهارت‌ها، تحکیم مبانی تحقیق و نوآوری، تسهیل به رسمیت شناختن متقابل مدارک تحصیلی و افزایش ظرفیت رهبری دانشگاهی، ارکان اصلی هستند که توسعه پایدار و اقتصاد دانشمحور را میتوان در فضای کشورهای بریکس بر اساس آن‌ها بنا کرد.

درباره ظرفیت علمی و آموزشی ایران

جمهوری اسلامی ایران قاطعانه معتقد است که علم، فناوری، نوآوری و آموزش عالی پایه و اساس توسعه پایدار، تاب‌آوری اقتصادی و رفاه انسانی هستند. به همین دلیل، سرمایه‌گذاری در این حوزه‌ها یکی از اولویت‌های ملی استراتژیک ما بوده است. امروزه، آموزش عالی ایران از طریق شبکه‌ای سراسری متشکل از ۱۶۷ دانشگاه و حدود ۳۰ موسسه تحقیقاتی تخصصی، به بیش از ۳.۳ میلیون دانشجو خدمات ارائه می‌دهد. این زیرساخت علمی توسط شبکه‌ای متشکل از حدود ۶۰ پارک علم و فناوری و ۲۹۵ مرکز رشد تقویت می‌شود که در کنار هم یکی از بزرگ‌ترین و پویاترین اکوسیستم‌های علمی و فناوری در منطقه ما را تشکیل می‌دهند. با حس مسئولیت مشترک، و نه صرفاً غرور، است که خاطرنشان می‌کنیم ایران در حال حاضر رتبه هجدهم جهان را در تولید انتشارات علمی دارد. علاوه بر این، با تأسیس بیش از ۱۶۰۰۰ شرکت دانشبنیان، ایران گام‌های مهم و قابل اندازه‌گیری در تبدیل دانش علمی به ثروت اقتصادی و پیشبرد آنچه ما آن را اقتصاد نوآوری مینامیم، برداشته است - اقتصادی که در آن دانشگاه‌ها، مراکز تحقیقاتی و صنعت در یک تار و پود تولیدی واحد بافته شدهاند.

ما معتقدیم که چالش‌های پیش روی جوامع ما، از جمله تغییرات اقلیمی، بهداشت عمومی، امنیت غذایی و آب، تحول دیجیتال و توسعه مسئولانه هوش مصنوعی، نمی‌تواند به تنهایی توسط هیچ کشوری برطرف شود. آن‌ها نیازمند همکاری علمی قوی‌تر، تبادل آزاد دانش و مشارکت‌های بین‌المللی معنادار هستند.

در این راستا، بریکس بستری منحصر به فرد برای تعمیق همکاری بین کشورهای ما ارائه می‌دهد. ما از ابتکاراتی که برنامه‌های تحقیقاتی مشترک، شبکه‌های نوآوری، انتقال فناوری و همکاری بین دانشگاه‌ها و موسسات تحقیقاتی را ترویج می‌دهند، حمایت می‌کنیم.

ایران آماده است تا همکاری علمی و فناوری خود را با اعضای بریکس بر اساس احترام متقابل، منافع و مزایای مشترک گسترش دهد. ما معتقدیم که با ترکیب ظرفیت‌های علمی و استعدادهای انسانی خود، می‌توانیم سهم قابل توجهی در مقابله با چالش‌های جهانی و دستیابی به توسعه پایدار داشته باشیم.

آینده متعلق به ملت‌هایی است که در دانش، خلاقیت و نوآوری سرمایه‌گذاری می‌کنند. بیایید با هم برای ایجاد یک جامعه علمی قوی‌تر بریکس که تعالی در تحقیقات را ترویج می‌دهد، دانشمندان جوان را توانمند می‌سازد و فرصت‌هایی را برای نسل‌های آینده ایجاد می‌کند، همکاری کنیم.

در مورد توسعه مهارت و آموزش و پرورش فنی و حرفه‌ای

جمهوری اسلامی ایران در چارچوب برنامه ملی تحول آموزش عالی خود، با اشاره به رکن دوم بیانیه، یعنی تقویت همکاری در توسعه مهارت و آموزش و پرورش فنی و حرفه‌ای، گسترش آموزش مبتنی بر مهارت و تعمیق پیوندهای دانشگاه و صنعت را در اولویت قرار داده است. ما در حال حاضر در حال توسعه یکی از بزرگ‌ترین شبکه‌های دانشگاه‌های مهارتمحور کشور هستیم، دقیقاً به این منظور که فارغالتحصیلان ما بتوانند با شایستگی‌هایی که یک اقتصاد به سرعت در حال تحول به آن نیاز دارد، وارد بازار کار شوند.

در این راستا، با قدردانی به اشاره ماده ۲.۲ بیانیه به مطالعه بین‌المللی شکاف مهارت که تحت ریاست جمهوری هند آغاز شده است، اشاره می‌کنیم و از فرصتی که این ابتکار برای توسعه یک چارچوب تحلیلی مشترک برای درک بهتر تقاضای مهارت در اقتصادهایمان ارائه می‌دهد، استقبال می‌کنیم. ما همچنین از گزارش پیشرفت دوسالانه BRICS-TCA و خلاص‌های از ابتکارات مهارت پایدار که در ماده ۲.۳ به آن اشاره شده است، استقبال می‌کنیم و مایلم از طرف کشورم تأیید کنم که ایران آماده است تا به طور فعال و سازنده در هر دو ابتکار، بر اساس تحقیقات مشترک در مورد تأثیر آموزش فنی و حرفه‌ای در اقتصادهای BRICS که در سال ۲۰۲۴ آغاز شد، مشارکت کند.

درباره اکوسیستم‌های تحقیق، نوآوری و استارتاپ

در حوزه تحقیق، نوآوری و کارآفرینی، حوزهای که جمهوری اسلامی ایران در آن از قدرت نسبی ویژه‌ای برخوردار است، آمادهایم تا از طریق دانشگاه شبکه BRICS و سایر سازوکارهای نهادی پیشبینی شده در ماده ۳ بیانیه، همکاری را گسترش دهیم تا تحقیقات مشترک، همآفرینی فناوری و توسعه زنجیره ارزش را در بین ملت‌های خود پیش ببریم.

ما امروز در عصر هوش مصنوعی زندگی می‌کنیم، تحولی که هر بُعدی از آموزش، از آموزش و پرورش گرفته تا حکومتداری را تحت تأثیر قرار می‌دهد. بر این اساس، ایران یک برنامه ملی جامع را برای اصلاح ساختارهای آموزشی، بهروزرسانی برنامه‌های درسی و پرورش مهارت‌های آیندهنگر در بین دانشآموزان و مربیان خود دنبال می‌کند. در پی‌گیری این تحول، ما، در راستای ماده ۳.۲ بیانیه، تأکید ویژه‌ای بر استفاده ایمن، اخلاقی، انسانمحور و مسئولانه از این فناوری‌های نوظهور در آموزش، تحقیق و نوآوری داریم.

با همین روحیه سازنده است که جمهوری اسلامی ایران مایل است شش پیشنهاد مشخص زیر را برای بررسی در این گردهمایی برجسته ارائه دهد:

اول، ایجاد یک شبکه مشترک همکاری بین دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی کشورهای عضو که به هوش مصنوعی و سایر فناوری‌های نوظهور اختصاص داده شده است؛

سوم، ایجاد پلتفرم‌های مشترک برای حمایت از شرکت‌های دانشبنیان، استارتآپ‌ها و مراکز نوآوری، با هدف خاص تسهیل انتقال فناوری بین کشورهای عضو؛

چهارم، توسعه چارچوب‌های مشترک برای اخلاق، حکومتداری و استفاده مسئولانه از هوش مصنوعی در آموزش، به طوری که پذیرش مشترک ما از فناوری‌های جدید همچنان ریشه در ارزش‌های مشترک ما داشته باشد؛

پنجم، ایجاد صندوق‌های مشترک برای حمایت از تحقیق و نوآوری، به منظور تأمین مالی پایدار پروژه‌های علمی چندجانبه؛ و

ششم، توسعه پلتفرم‌های دیجیتال مشترک برای تبادل داده‌های علمی، منابع آموزشی و زیرساخت‌های تحقیقاتی بین مؤسسات بریکس.

ما این پیشنهادات را با روحیه مشارکت ارائه می‌دهیم و مشتاقانه منتظر بحث بیشتر در مورد آن‌ها با هیئت‌های نمایندگی، از جمله از طریق گفتگوهای سیاسی، کنفرانس‌ها و پلتفرم‌های مشترک تحت شبکه دانشگاه بریکس که در ماده ۳.۴ بیانیه پیشبینی شده است، هستیم.

در مورد رهبری دانشگاهی و توسعه نهادی

با توجه به تقویت ظرفیت رهبری دانشگاهی و توسعه نهادی، که در ماده ۵ بیانیه به آن اشاره شده است، جمهوری اسلامی ایران از ادامه برگزاری مجمع روسای دانشگاه‌های کشورهای عضو بریکس که با موفقیت در سال‌های ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ و به صورت چرخشی سالانه برگزار شد، به عنوان بستری ارزشمند برای ظرفیت‌سازی در بین مؤسسات آموزش عالی خود، صمیمانه استقبال می‌کند. ما از برنامه‌های تبادل نظر بین مدیران دانشگاه‌ها و اعضای هیئت علمی استقبال می‌کنیم و از توسعه برنامه‌های آموزشی ساختارمند که برای ارتقای مدیریت و اداره مؤسسات علمی و دانشگاهی ما طراحی شدهاند، حمایت می‌کنیم. در همین راستا، ما همچنین از ادامه بحث در مورد پیشنهادهای در دست بررسی، از جمله المپیاد آموزشی بریکس، استقبال می‌کنیم و مشتاقانه منتظر مشارکت در کار اکتشافی پیشبینی‌شده در ماده ۵.۸ برای توسعه سیستم رتبه‌بندی و ارزیابی جهانی دانشگاه‌های بریکس، از جمله از طریق شرکت در کارگاه تخصصی پیشنهادی فدراسیون روسیه که قرار است در پاییز ۲۰۲۶ در مسکو برگزار شود، هستیم.

درباره سیستم‌های دانش سنتی و بومی

در نهایت، و با گرمی ویژه، جمهوری اسلامی ایران از ریاست هند بریکس به خاطر ابتکار عمل متفکرانهاش در توسعه و انتشار اصول راهنمای بریکس در مورد تقویت همکاری دانشگاهی در سیستم‌های دانش سنتی و بومی، همانطور که در ماده ۶ بیانیه منعکس شده است، تقدیر می‌کند. ایران، که میراث تمدنی آن هزاران سال دانش انباشته شده در پزشکی، کشاورزی، نجوم و هنر را در بر می‌گیرد، اهمیت زیادی برای مستندسازی، حفظ و انتشار مسئولانه دانش سنتی، همیشه با تأیید و مشارکت دارندگان دانش و مطابق با قوانین ملی و روش‌های علمی دقیق و مبتنی بر شواهد قائل است. ما آمادهایم تا به طور فعال در تبادل تجربه در این حوزه مشارکت کنیم و از گنجاندن احتمالی سیستم‌های دانش سنتی و بومی به عنوان یک گروه موضوعی بین‌المللی اضافی در چارچوب شبکه دانشگاهی بریکس، بر اساس مشارکت برابر همه کشورهای عضو در شکلدهی به اولویت‌های تحقیقاتی آن، حمایت می‌کنیم.

برای این جلسه آرزوی موفقیت دارم و مشتاقانه منتظر همکاری نزدیک‌تر با همه شرکای بریکس هستم.

خانم‌ها و آقایان،

همکاران محترم،

جمهوری اسلامی ایران در پایان، حمایت کامل خود را از تقویت سازوکارهای نهادی که به همکاری ما جان میبخشند، به ویژه دانشگاه شبکه بریکس و اتحاد همکاری آموزش فنی و حرفه‌ای بریکس، و برای تضمین پی‌گیری مؤثر و به موقع نتایجی که امروز در اینجا بر سر آن‌ها توافق می‌کنیم، مجدداً تأیید می‌کند. ما آمادگی خود را برای ارائه پشتیبانی لازم به سازوکارهای هماهنگی دانشگاه شبکه بریکس تکرار می‌کنیم تا کار آن به طور پایدار و با منابع کافی پیش برود.

من اطمینان دارم که با بهره‌گیری کامل از ظرفیت‌های غنی علمی، فرهنگی و انسانی همه کشورهای عضو و از طریق اجرای متعهدانه و دقیق هر یک از ارکان این بیانیه، می‌توانیم با هم آیندهای مبتنی بر نوآوری، همافزایی علمی و توسعه پایدار را شکل دهیم - آیندهای شایسته نسل‌هایی که آن را به ارث خواهند برد.

از طرف جمهوری اسلامی ایران، بار دیگر مراتب قدردانی خود را از جمهوری هند به خاطر رهبری مثالزدنیاش در مسیر آموزش کشورهای عضو بریکس در سال ۲۰۲۶ ابراز می‌کنم و مشتاقانه منتظر ریاست چین بر چهاردهمین نشست وزرای آموزش کشورهای عضو بریکس در سال ۲۰۲۷ هستیم.