فعالیت انجمن‌های علمی فوق‌برنامه نیست؛ رکن حیاتی دانشگاه ایرانی است / تشریح ۸ کارکرد راهبردی انجمن‌های علمی دانشجویی
معاون فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری با تأکید بر اینکه فعالیت‌های انجمن‌های علمی دانشجویی فوق‌برنامه نیست، بلکه بخشی ضروری و تفکیک‌ناپذیر از حیات فکری و هویتی دانشگاه محسوب می‌شود، به تبیین ۸ کارکرد ویژه و راهبردی انجمن‌های علمی دانشجویی در ارتقای سرمایه اجتماعی، حکمرانی مشارکتی و تاب‌آوری نهادی دانشگاه‌ها پرداخت.
به گزارش روابط عمومی وزارت علوم، دکتر وحید شالچی در آیین افتتاح مرحله سوم طرح توانمندسازی و ارتقای مهارت‌های راهبردی و هدایت استادان مشاور انجمن‌های علمی دانشجویی طرح «رهام» که به میزبانی دانشگاه صنعتی شیراز و با استادان مشاور برگزار شد، با گرامی‌داشت یاد و نام شهدای گرانقدر و شهدای دانشگاهی، از تلاش‌های خالصانه و دلسوزانه استادان مشاور در هدایت علمی دانشجویان قدردانی کرد.
وی با اشاره به مشغله‌های متعددی که اعضای هیئت علمی در عرصه‌های آموزش، پژوهش و امور اجرایی دارند، اظهار کرد: بسیار ارزشمند و قابل تقدیر است که استادان بزرگوار، وقت گرانب‌های خود را با دلسوزی صرف فعالیت‌های علمی دانشجویان می‌کنند. این حضور و راهنمایی برای پویایی و تعالی کل نظام دانشگاهی کشور حیاتی است.
ثبت بیش از ۷۰ هزار فعالیت توسط ۱۶۰۰ انجمن علمی
معاون فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم با ارائه آماری از پویایی این تشکل‌ها تصریح کرد: در دو سال گذشته، بیش از ۱۶۰۰ انجمن علمی دانشجویی در دانشگاه‌های سراسر کشور افزون بر ۷۰ هزار فعالیت علمی و ترویجی اعم از کارگاه‌ها، سمینارها، جلسات نقد و بررسی و نشست‌های کتابخوانی به ثبت رسانده‌اند. دانشگاه ایرانی بدون این رویدادها دچار افت جدی در شادابی و حیات علمی می‌شود.
وی ادامه داد: انجمن‌های علمی با حداقل هزینه‌ها، ۸ کارکرد بی‌بدیل و کلیدی برای آموزش عالی ایفا می‌کنند که نظام دانشگاهی باید بستر اثرگذاری آن‌ها را بیش از پیش تقویت کند.
تشریح کارکردهای هشت‌گانه انجمن‌های علمی دانشجویی:
۱. جامعه‌پذیری علمی و نهادینه‌سازی ارزش‌های دانشگاهی
دکتر شالچی نخستین کارکرد انجمن‌های علمی را «جامعه‌پذیری علمی» برشمرد و گفت: دانشگاه نباید صرفاً به انتقال یک‌طرفه محفوظات درسی از استاد به دانشجو تقلیل یابد. تجربیات نشان می‌دهد بخش اعظمی از محفوظات و دروس دانشگاهی پس از چند ماه یا چند سال به فراموشی سپرده می‌شوند، اما آنچه از دانشجو یک "انسان دانشگاهی" می‌سازد و تا پایان عمر با او همراه می‌ماند، مجموعه‌ای از ارزش‌ها، بینش‌ها و رویکردها نظیر حقیقت‌جویی، مدارا و تحمل مخالف، خردورزی و عقلانیت است.
۲. تولید سرمایه اجتماعی و تقویت انسجام ملی
وی کارکرد دوم را «تولید سرمایه اجتماعی» دانست و تأکید کرد: «انجمن‌های علمی در سه سطح فردی، دانشگاهی و ملی به تولید سرمایه اجتماعی می‌پردازند. فعالان این عرصه شبکه‌ای از اعتماد و روابط مؤثر می‌سازند که حتی در موفقیت‌های شغلی و حرفه‌ای آینده آنان تعیین‌کننده است. در سطح کلان نیز با فعال‌شدن شکاف‌های اجتماعی، حفظ انسجام درونی به عنوان پایه بنیادین امنیت و پیشرفت ملی، نیازمند سازوکارهایی نظیر فعالیت‌های نهادمند دانشجویی است.
۳. تمرین حکمرانی مشارکتی و مهارت‌های جمعی
معاون وزیر علوم با تأکید بر اینکه انسان امروز خواهان شنیده‌شدن و مشارکت است، افزود: «انجمن‌های علمی بهترین بستر برای تمرین حکمرانی مشارکتی هستند. دانشجویان در جریان انتخابات، برنامه‌ریزی جمعی، مذاکره، مدیریت تعارض‌ها و تقسیم بودجه، مهارت‌هایی بنیادین را می‌آموزند که بعدها برای حل مسائل جامعه و اداره ساختارهای اجتماعی و اداری کشور حیاتی خواهد بود.
۴. هویت علمی و تقویت حس تعلق به دانشگاه
وی با اشاره به تجربه دانشگاه‌های تراز اول جهان در ایجاد هویت آکادمیک و بهره‌گیری از ظرفیت وقف و دانش‌آموختگان گفت: در شرایطی که نسل‌های جدید بیش از گذشته با بحران یا دشواری در هویت‌یابی رشته‌ای مواجهند، انجمن‌های علمی پیوند و تعلق دانشجویان به دانشگاه و رشته تحصیلی‌شان را قوام می‌بخشند؛ پیوندی که پس از فراغت از تحصیل به شکل مسئولیت‌پذیری، حمایت مالی و اعتلای برند دانشگاه بازمی‌گردد.
۵. ارتقای مهارت‌های مکمل و کار گروهی
دکتر شالچی ناکافی‌بودن آموزش رسمی در انتقال مهارت‌های نرم را یک چالش جهانی دانست و اظهار داشت: پژوهش‌ها نشان می‌دهد که علت توفیق چشمگیر فارغ‌التحصیلان برخی دانشگاه‌های برتر دنیا در خلق ارزش و تأسیس شرکت‌های بزرگ، نه محتوای کتب درسی، بلکه مهارت‌های برتر آن‌ها در کار تیمی و پیوندهای بین‌رشته‌ای است؛ مهارت‌هایی که دقیقاً در بسترهای داوطلبانه و غیررسمی مانند انجمن‌های علمی شکل می‌گیرند.
۶. اتصال دانشگاه به جامعه در چارچوب دانشگاه نسل چهارم
وی مأموریت ششم را ایفای نقش واسط میان دانشگاه و جامعه بومی/محلی برشمرد و تأکید کرد: در مفهوم دانشگاه نسل چهارم، مهم است که مسائل جامعه محلی به مسائل دانشگاه تبدیل شده و دانش تئوریک در کف جامعه به کار گرفته شود. انجمن‌های علمی با تعریف پروژه‌های مشترک با ارگان‌ها و نهادهای محلی، بازیگری سه‌سر برد برای دانشجو، دانشگاه و جامعه محلی پدید می‌آورند.
۷. نقش میانجی‌گری میان بدنه دانشجویی و مدیریت دانشگاه
معاون فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم با بیان اینکه نگاه مدیریتی کلان گاه از فهم زیست واقعی دانشجویان فاصله می‌گیرد، گفت: از دید اداری و مدیریتی ممکن است برگزاری کلاس‌ها، برگزاری آزمون و ثبت نمرات در سامانه به معنای تمام‌شدن یک ترم تحصیلی موفق باشد، اما ادراک بدنه دانشجویی از زیست دانشگاهی تفاوت چشم‌گیری با برداشت‌های مدیریتی دارد. انجمن‌های علمی بهترین پل میانجی و ترجمه‌گر میان ذهنیت دانشجویان و سطوح مدیریتی دانشگاه‌ها هستند.
۸. ارتقای تاب‌آوری نهادی و تولید امید واقع‌گرایانه
دکتر شالچی در پایان، آخرین و راهبردی‌ترین کارکرد انجمن‌های علمی را تقویت «تاب‌آوری نهادی» برشمرد و تصریح کرد: یک نهاد پویا در بحران‌های اجتماعی و تکانه‌ها باید بتواند بقا و کارآمدی خود را حفظ کند. پویایی انجمن‌های علمی، تزریق‌کننده امید واقع‌گرایانه به بدنه جوان کشور است. هر اندازه انجمن‌های علمی نیرومندتر باشند، تاب‌آوری دانشگاه ایرانی در مواجهه با چالش‌ها و تلاطم‌ها به مراتب بالاتر خواهد رفت.