کمبود سرمایه‌گذاری اپراتورها عامل اصلی افت کیفیت اینترنت است/ اتصال بیش از ۲ میلیون خانوار به فیبر نوری
باشگاه خبرنگاران جوان ؛ پریزاد اقبالی -حمید فتاحی، رئیس سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی، با تشریح رویکرد‌های این سازمان در دوره جدید فعالیت خود اظهار کرد: یکی از مهم‌ترین چالش‌های حوزه ارتباطات کشور، عدم سرمایه‌گذاری به‌موقع اپراتورها در توسعه زیرساخت‌های ارتباطی است؛ موضوعی که با افزایش مصرف و گسترش کاربرد‌های جدید فناوری، به شکل‌گیری ناترازی در شبکه ارتباطی کشور منجر شده است.
وی با بیان اینکه توسعه زیرساخت‌های ارتباطی باید متناسب با افزایش مصرف و نیاز کاربران صورت گیرد، افزود: همان‌طور که در بخش‌هایی مانند برق و آب، افزایش مصرف بدون توسعه متناسب زیرساخت‌ها موجب ناترازی می‌شود، در حوزه ارتباطات نیز رشد تقاضا بدون سرمایه‌گذاری کافی، کیفیت خدمات را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
سرمایه‌گذاری ۲.۵ میلیارد دلاری اپراتورها در توسعه نسل چهارم
رئیس سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی با اشاره به تجربه توسعه شبکه نسل چهارم ارتباطات سیار در کشور گفت: در زمان توسعه این فناوری، دو اپراتور تلفن همراه طی یک سال بیش از ۲.۵ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری کردند که علاوه بر توسعه سریع شبکه و افزایش رضایت کاربران، زمینه رشد کسب‌وکار‌های دیجیتال را نیز فراهم کرد.
فتاحی ادامه داد: بخش قابل‌توجهی از کسب‌وکار‌های فعال در اقتصاد دیجیتال کشور در سال‌های ابتدایی توسعه نسل چهارم ارتباطات سیار شکل گرفتند و این موضوع نشان می‌دهد سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های ارتباطی می‌تواند به‌عنوان پیشران اقتصاد دیجیتال و اشتغال عمل کند.
وی با اشاره به ظهور فناوری‌های جدید از جمله هوش مصنوعی تصریح کرد: کاربرد‌های جدید مبتنی بر هوش مصنوعی عمدتاً نیازمند پهنای باند بالا، تأخیر پایین و ارتباطات بلادرنگ هستند و زیرساخت‌های قدیمی دیگر پاسخگوی این نیاز‌ها نخواهند بود.
قطعی برق و اختلالات فرکانسی؛ عوامل تشدید افت کیفیت ارتباطات
معاون وزیر ارتباطات با اشاره به تشکیل کارگروه ویژه بررسی کیفیت شبکه در سازمان تنظیم مقررات اظهار کرد: در ابتدای فعالیت دولت چهاردهم، چالش‌های اصلی کیفیت ارتباطات شناسایی و نقشه راهی برای رفع آن‌ها تدوین شد، اما با توجه به تحولات و شرایط جدید کشور، از جمله جنگ و ناترازی انرژی، اولویت برخی از این چالش‌ها تغییر کرده است.
فتاحی یکی از مشکلات جدی شبکه ارتباطی کشور را ناترازی برق دانست و گفت: قطعی‌های مکرر برق علاوه بر ایجاد اختلال در سایت‌های ارتباطی، موجب آسیب‌دیدگی باتری‌های پشتیبان نیز شده است؛ به‌گونه‌ای که حتی باتری‌های تازه نصب‌شده نیز به دلیل تکرار چرخه شارژ و تخلیه، دچار آسیب می‌شوند.
وی افزود: در زمان قطع برق، نیاز مردم به استفاده از تلفن همراه برای انجام امور روزمره افزایش پیدا می‌کند، اما اختلال در عملکرد سایت‌های ارتباطی، دسترسی کاربران به خدمات را با مشکل مواجه می‌سازد.
رئیس سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی همچنین اختلالات فرکانسی را از دیگر عوامل مؤثر بر کاهش کیفیت شبکه دانست و گفت: حتی اختلال در یک باند فرکانسی می‌تواند موجب قطع تماس‌های صوتی شود. همچنین اختلالات سامانه موقعیت‌یابی جهانی یا GPS نیز بر عملکرد بخشی از سایت‌های ارتباطات سیار تأثیر می‌گذارد.
شبکه مسی دیگر پاسخگوی نیاز کاربران نیست
فتاحی با اشاره به فرسودگی شبکه ارتباطات ثابت مبتنی بر کابل‌های مسی اظهار کرد: شبکه قدیمی مسی به دلیل فرسودگی مسیر‌ها و تجهیزات، محدودیت در به‌روزرسانی و مشکلات فنی، دیگر پاسخگوی نیاز‌های ارتباطی کاربران نیست و توسعه آن از نظر فنی و اقتصادی توجیه ندارد.
وی افزود: ارتباطات مبتنی بر ADSL با توجه به نیاز‌های جدید کاربران، دیگر نمی‌تواند کیفیت و رضایت مورد انتظار را فراهم کند و به همین دلیل توسعه فیبر نوری به‌عنوان یکی از برنامه‌های اصلی وزارت ارتباطات در دستور کار قرار گرفته است.
تغییر رویکرد توسعه فیبر نوری از پوشش به اتصال
رئیس سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی با تشریح سه رویکرد جدید در توسعه شبکه فیبر نوری گفت: نخستین تغییر، حرکت از توسعه پوشش به سمت افزایش اتصال واقعی مشترکان است.
وی توضیح داد: در آغاز اجرای پروژه فیبر نوری، اولویت با توسعه پوشش بود و این رویکرد در زمان خود ضرورت داشت، زیرا تا زمانی که زیرساخت پوشش فراهم نشود، امکان اتصال کاربران وجود ندارد؛ اما اکنون تمرکز بر آن است که مشترکان بتوانند به‌صورت واقعی از خدمات فیبر نوری استفاده کنند.
فتاحی با بیان اینکه اتصال فیبر نوری می‌تواند سرعت دسترسی کاربران به اینترنت و خدمات داده را چند ده برابر و در برخی موارد تا ۱۰۰ برابر افزایش دهد، افزود: زمانی مردم مزایای این فناوری را درک می‌کنند که اتصال تا محل سکونت آن‌ها برقرار شود.
کلان‌شهر‌ها در اولویت توسعه فیبر نوری قرار گرفتند
وی دومین رویکرد جدید را تمرکز بر کلان‌شهر‌ها و مراکز استان‌ها عنوان کرد و گفت: در مراحل ابتدایی اجرای پروژه، مشوق‌های توسعه بیشتر به سمت مناطق دورافتاده هدایت شده بود، اما بررسی‌ها نشان داد بخش قابل‌توجهی از مشکلات شبکه، به‌ویژه اشباع ظرفیت ارتباطات سیار، در شهر‌های بزرگ و مراکز استان‌ها وجود دارد.
فتاحی با اشاره به سهم بالای ترافیک شبکه ثابت در الگوی مصرف جهانی اظهار کرد: در بسیاری از کشورها، سهم ارتباطات ثابت از ترافیک مصرفی حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد است، در حالی که در ایران به دلیل فرسودگی شبکه مسی و محدودیت توسعه ارتباطات ثابت، این تعادل برهم خورده و فشار بیشتری به شبکه سیار وارد شده است.
وی تأکید کرد: توسعه فیبر نوری در کلان‌شهر‌ها می‌تواند بخشی از بار ترافیکی شبکه سیار را به شبکه ثابت منتقل کند و زمینه بهبود پایداری و کیفیت ارتباطات را فراهم سازد.
مهاجرت از کابل مسی به فیبر نوری در دستور کار
رئیس سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی سومین رویکرد را اجرای پروژه مهاجرت از شبکه مسی به فیبر نوری عنوان کرد و گفت: این پروژه با ورود شرکت مخابرات ایران و حمایت وزارت ارتباطات و سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی در دستور کار قرار گرفته است.
فتاحی اقدام شرکت مخابرات ایران برای آغاز این پروژه را تصمیمی جسورانه توصیف کرد و افزود: توسعه اتصال واقعی مشترکان، تمرکز بر کلان‌شهر‌ها و مهاجرت از شبکه مسی به فیبر نوری، سه محور اصلی رویکرد جدید در توسعه شبکه فیبر نوری کشور به شمار می‌روند.
مقررات‌زدایی و حمایت از بخش خصوصی در دستور کار رگولاتوری
وی همچنین با تشریح سیاست‌های تنظیم‌گری در دولت چهاردهم گفت: در ابتدای دوره جدید فعالیت سازمان، آسیب‌شناسی فرایند‌های تنظیم مقررات و بازنگری در مصوبات کمیسیون تنظیم مقررات ارتباطات در دستور کار قرار گرفت.
فتاحی افزود: این اقدامات با رویکرد مقررات‌زدایی، کاهش مداخله در بازار و تقویت نقش بخش خصوصی انجام شده است تا زمینه فعالیت بهتر اپراتورها و دارندگان پروانه فراهم شود.
وی با اشاره به ضرورت تعامل حداکثری با اپراتور‌های ارتباطی تصریح کرد: اگرچه اختلاف‌نظر‌هایی میان رگولاتوری و دارندگان پروانه وجود داشته و همچنان برخی از آن‌ها پابرجاست، اما رویکرد سازمان بر همکاری و حمایت از فعالان این حوزه استوار است.
رئیس سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی تأکید کرد: حمایت از اپراتورها نباید به تضییع حقوق کاربران منجر شود و صیانت از حقوق مصرف‌کنندگان و پاسخگویی به مطالبات مردم، خط قرمز رگولاتوری در تعامل با فعالان بازار ارتباطات است.
رئیس سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی، با اشاره به اقدامات انجام‌شده برای توسعه زیرساخت‌های ارتباطی کشور اظهار کرد: با تغییر رویکرد پروژه فیبر نوری از پوشش به اتصال واقعی مشترکان، تعداد اتصالات خانوار‌ها از کمتر از ۴۰۰ هزار به بیش از دو میلیون اتصال افزایش یافته و شاخص بهره‌وری اپراتورها در این حوزه نیز رشد ۳۴۷ درصدی داشته است.
وی افزود: در بخش توسعه پوشش فیبر نوری نیز رشد ۴۰ درصدی ثبت شده و بیش از سه میلیون خانوار دیگر تحت پوشش این شبکه قرار گرفته‌اند.
واگذاری ۲۰۰ مگاهرتز فرکانس برای توسعه ۵G
فتاحی با اشاره به عقب‌ماندگی کشور در توسعه نسل پنجم ارتباطات سیار گفت: یکی از مهم‌ترین موانع توسعه شبکه ۵G، اختصاص‌نیافتن فرکانس و پهنای باند مناسب بود که با پی‌گیری‌های انجام‌شده و دریافت مجوز‌های لازم، ۲۰۰ مگاهرتز فرکانس مناسب از طریق مزایده به اپراتور‌های تلفن همراه واگذار شد.
وی ادامه داد: تعهدات مشخصی نیز برای اپراتور‌های دریافت‌کننده فرکانس تعیین شده است تا میزان توسعه سالانه پوشش نسل پنجم ارتباطات سیار قابل ارزیابی باشد.
رئیس سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی اعلام کرد: در این مدت بیش از ۵۰۰ سایت جدید ۵G در کشور راه‌اندازی شده که نشان‌دهنده رشد بیش از ۳۰ درصدی در این بخش است.
جلوگیری از تداوم انحصار مخابرات در شبکه فیبر نوری
فتاحی با اشاره به تصویب دو مصوبه مهم در کمیسیون تنظیم مقررات ارتباطات اظهار کرد: یکی از این مصوبات به تعیین چارچوب مهاجرت شرکت مخابرات ایران از شبکه مسی به فیبر نوری اختصاص دارد و مصوبه دیگر با هدف تضمین رقابت سایر دارندگان پروانه در شبکه فیبر نوری تدوین شده است.
وی با تأکید بر ضرورت جلوگیری از تداوم انحصار شرکت مخابرات ایران در شبکه جدید افزود: نباید انحصاری که به‌صورت طبیعی در شبکه مسی وجود داشته، با تبدیل این شبکه به فیبر نوری ادامه پیدا کند.
به گفته فتاحی، مصوبه بیت‌استریم با هدف فراهم‌کردن امکان ارائه خدمات سایر اپراتورها بر بستر فیبر نوری و ایجاد رقابت در کیفیت و خدمات تصویب شده است.
چالش‌های قانونی صندوق توسعه فیبر نوری
رئیس سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی با اشاره به تشکیل صندوق توسعه فیبر نوری بر اساس ماده ۶۵ قانون برنامه هفتم پیشرفت گفت: تشکیل این صندوق از جمله اقدامات زمان‌بر بود که با پی‌گیری‌های انجام‌شده در اواخر سال ۱۴۰۳ به نتیجه رسید.
وی افزود: با وجود تشکیل صندوق، همچنان برخی چالش‌های قانونی در مسیر فعالیت آن وجود دارد، اما تلاش می‌کنیم پرداخت مشوق‌های توسعه فیبر نوری به اپراتورها متوقف نشود.
راه‌اندازی سامانه جدید نظارت بر پروژه فیبر نوری
فتاحی همچنین از طراحی سامانه «نوررس» برای مدیریت و نظارت بر پروژه فیبر نوری خبر داد و اظهار کرد: سامانه پیشین ایران FTTx پاسخگوی رویکرد جدید توسعه شبکه نبود و به همین دلیل سامانه جدیدی طراحی شد که تمام مراحل پروژه، از ایجاد نقطه حضور و برقراری اتصال تا پرداخت مشوق‌ها را پوشش می‌دهد.
رشد هزار درصدی اتصال مدارس به فیبر نوری
رئیس سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی با اشاره به توسعه اتصال مراکز مختلف به شبکه فیبر نوری اعلام کرد: اتصال مدارس به فیبر نوری هزار درصد، مراکز بهداشتی ۱۶۰ درصد، مراکز بانکی ۳۷۰ درصد و مراکز اداری و دولتی بیش از ۳۰۰ درصد رشد داشته است.
وی همچنین از رشد ۴۶ درصدی اتصال شهرک‌های صنعتی به فیبر نوری خبر داد و بر اهمیت دسترسی این مراکز به ارتباطات پرسرعت تأکید کرد.
فتاحی خاطرنشان کرد: این دستاورد‌ها در شرایطی محقق شده که تحریم‌ها، مشکلات تأمین تجهیزات، محدودیت‌های اقتصادی و شرایط ناشی از جنگ، توسعه زیرساخت‌های ارتباطی کشور را با چالش‌های متعددی مواجه کرده است.