ریشه بسیاری از چالشهای کشور را باید در حوزه علوم انسانی جستوجو کرد
معاون پژوهشی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری با تأکید بر نقش علوم انسانی در شناخت و حل مسائل بنیادین جوامع، گفت: بسیاری از چالشهایی که در ظاهر ماهیتی فنی و مهندسی دارند، ریشه در باورها، الگوهای رفتاری و نظامهای فکری انسانها دارند و بدون توجه به این لایهها، راهکارهای فنی نمیتوانند مسائل را بهصورت پایدار حل کنند.
به گزارش روابط عمومی وزارت علوم به نقل از پارک علم و فناوری استان قم، دکتر ابطحی در نشست با شرکتهای فناور و دانشبنیان فعال در حوزه علوم و معارف قرآنی و هوش مصنوعی که به میزبانی پارک علم و فناوری قم برگزار شد، با اشاره به ظرفیتهای این پارک و مأموریتهای آن در حوزه علوم انسانی و اسلامی، بر ضرورت پیوند میان دانش تخصصی علوم انسانی، فناوریهای نوین و حل مسائل واقعی جامعه تأکید کرد.
وی با تشریح رویکرد «تحلیل لایهای علتها» (CLA) اظهار داشت: برای حل مسائل پیچیده نباید صرفاً به نشانهها و نمودهای ظاهری یک مسئله پرداخت، بلکه باید لایههای عمیقتر و ریشههای شکلدهنده آن را شناسایی کرد؛ چراکه رفتارهای اجتماعی و پدیدههای قابل مشاهده، متأثر از ساختارها، گفتمانها و در نهایت باورها و نظامهای معنایی انسانها هستند.
معاون پژوهشی وزارت علوم با اشاره به نمونههایی از مسائل شهری و اجتماعی، خاطرنشان کرد: هنگامی که مسئلهای مانند ترافیک صرفاً از منظر فنی و مهندسی مورد بررسی قرار میگیرد، راهکارهایی همچون توسعه بزرگراهها و خطوط حملونقل ارائه میشود، در حالی که در لایههای عمیقتر، موضوعاتی مانند الگوی توزیع خدمات، عدالت آموزشی، کاربریهای شهری و حتی باورهای حاکم بر انتخابهای اجتماعی میتوانند در شکلگیری این مسئله نقش داشته باشند.
وی افزود: علوم انسانی از این منظر صرفاً یکی از شاخههای علمی در کنار سایر حوزهها نیست، بلکه میتواند در شناخت ریشههای مسائل و شکلدهی به باورها، نگرشها و رفتارهایی که مسائل اجتماعی را ایجاد یا تشدید میکنند، نقشی بنیادین داشته باشد.
دکتر ابطحی با اشاره به تحولات و چالشهای پیشروی کشور، بر ضرورت تقویت ظرفیتهای علوم انسانی و استفاده از فناوریهای جدید برای پاسخ به مسائل راهبردی تأکید کرد و گفت: ظرفیتهای علمی و پژوهشی موجود در حوزه علوم انسانی باید به فناوری، محصول و راهکارهای قابل استفاده در میدان تبدیل شود و این همان نقطهای است که همکاری میان پژوهشگران علوم انسانی و شرکتهای فناور میتواند ارزشآفرین باشد.
ظرفیت ویژه قم برای پیوند علوم انسانی و فناوری
معاون پژوهشی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به جایگاه قم در حوزه علوم انسانی، دینی و اسلامی، ظرفیتهای این استان را برای توسعه فناوریهای مرتبط با این حوزه قابل توجه دانست.
وی با تأکید بر اینکه مأموریتهای تعریفشده برای پارک علم و فناوری قم با ظرفیتهای جغرافیایی و علمی استان تناسب دارد، اظهار کرد: مسیر حرکت پارک قم در حوزههای مأموریتی خود، بهویژه علوم انسانی و اسلامی، میتواند زمینهساز شکلگیری فعالیتهای فناورانه و دانشبنیان متناسب با ظرفیتهای ویژه این استان باشد.
ابطحی همچنین بر ضرورت استفاده از ظرفیت بینالمللی قم برای توسعه بازار محصولات و خدمات فناورانه تأکید کرد و حضور دانشجویان و مخاطبان بینالمللی در این شهر را یکی از ظرفیتهایی دانست که میتواند در مسیر توسعه بازار منطقهای مورد توجه شرکتهای فناور قرار گیرد.
وی در همین زمینه، «سافتلندینگ» یا فرود نرم شرکتها و فناوریها در بازارهای جدید را از فرصتهای قابل توجه پیش روی زیستبوم فناوری قم عنوان کرد و افزود: ظرفیتهای علمی، فرهنگی و ارتباطی قم میتواند این شهر را به بستری مناسب برای ورود و استقرار تدریجی شرکتهای فناور خارجی و همچنین توسعه فعالیت شرکتهای ایرانی در بازارهای منطقهای تبدیل کند.
معاون پژوهشی وزارت علوم با اشاره به ظرفیت بازار کشورهای همجوار، بهویژه عراق، خاطرنشان کرد: شرکتهای فناور میتوانند از ظرفیت قم بهعنوان یک نقطه اتصال برای توسعه فناوری و ورود به بازارهای منطقهای استفاده کنند و پارک علم و فناوری قم در این زمینه میتواند نقش تسهیلگر و پیونددهنده میان شرکتها، ظرفیتهای علمی استان و بازارهای خارجی را ایفا کند.
ضرورت پیوند علوم انسانی با فناوریهای نوین
دکتر ابطحی همچنین با تأکید بر ظرفیت فناوریهای نوین، بهویژه هوش مصنوعی، در حوزه علوم انسانی و معارف قرآنی، بر ضرورت حرکت از پژوهشهای صرفاً نظری به سمت تولید فناوری و راهکارهای مسئلهمحور تأکید کرد.
وی با اشاره به تجربه شکلگیری یک شبکه پژوهشی برای مطالعه ابعاد جنگ و پس از جنگ، استفاده از ظرفیت پژوهشگران علوم انسانی برای پاسخ به مسائل راهبردی را نمونهای از این رویکرد دانست و بر ضرورت قرار گرفتن فناوران در کنار پژوهشگران برای تبدیل مسائل پژوهشی به محصولات و راهکارهای فناورانه تأکید کرد.
معاون پژوهشی وزارت علوم پیشنهاد کرد ظرفیت شرکتهای فناور مستقر در پارک علم و فناوری قم در کنار مجموعههای پژوهشی و تخصصی وزارت علوم قرار گیرد تا مسائل واقعی و راهبردی کشور به مسئله فناورانه تبدیل شده و برای آنها راهکارهای قابل اجرا و محصولات دانشبنیان طراحی شود.
وی در پایان با تأکید بر ظرفیتهای موجود در قم، مأموریتهای پارک علم و فناوری قم در حوزه علوم انسانی و اسلامی را بستری مناسب برای توسعه این رویکرد دانست و بر بهرهگیری از ظرفیت فناوریهای نوین برای ارتقای نقش علوم انسانی در حل مسائل جامعه تأکید کرد.