۵۲ درصد واحدهای فناور کشور نیازمند مقیاس‌پذیری هستند

معاون فناوری و نوآوری وزارت علوم:

معاون فناوری و نوآوری وزارت علوم، تحقیقات و فناوری با اشاره به فعالیت بیش از ۱۶ هزار و ۷۰۰ واحد فناور در کشور گفت: در شرایطی که تنگنای منابع مالی به یکی از چالش‌های جدی زیست‌بوم فناوری تبدیل شده است، نمی‌توان با اتکا به بودجه‌های سنواتی انتظار ایجاد ظرفیت‌های جدید و گشایش در مسیر توسعه فناوری داشت؛ از این رو، توسعه مدل‌های نوین تأمین مالی و ایجاد شبکه میان ظرفیت‌های فناورانه کشور ضروری است. به گفته وی، حدود ۵۲ درصد واحدهای فناور کشور نیز نیازمند مقیاس‌پذیری هستند.

به گزارش روابط عمومی وزارت علوم، دکتر محمدنبی شهیکی‌، معاون فناوری و نوآوری وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، عصر شنبه ۲۱ شهریورماه در اجلاس رؤسای پارک‌های علم و فناوری کشور، با تشریح وضعیت زیست‌بوم فناوری کشور اظهار کرد: در حال حاضر بیش از ۱۶ هزار و ۷۰۰ واحد فناور در سراسر کشور فعال هستند که بیش از ۱۷۲ هزار نفر در آن‌ها اشتغال دارند و نزدیک به ۵۰ هزار محصول و خروجی فناورانه تولید کرده‌اند. مجموع گردش مالی این واحدها نیز به حدود ۵۵۸ همت رسیده است.

وی با اشاره به محورهای این اجلاس افزود: مباحث نشست در دو بخش «بررسی شرایط موجود» و «تعیین اهداف و اولویت‌های آینده» دنبال شد. زیست‌بوم فناوری کشور از یک سو با محدودیت منابع مالی مواجه است و از سوی دیگر، نیازهای فناورانه متنوعی در کشور وجود دارد که باید ظرفیت شرکت‌ها و واحدهای فناور برای پاسخ‌گویی به آن‌ها بیش از گذشته فعال شود.

دکتر شهیکی‌ ادامه داد: یکی از مسائل اصلی، طراحی مدل اجرایی متناسب با شرایط جدید است. راهبرد محوری معاونت فناوری در این زمینه، حرکت از فعالیت‌های منفرد به سمت ایجاد ظرفیت‌های شبکه‌ای و شکل‌دهی به همکاری میان بازیگران مختلف زیست‌بوم فناوری است.

حرکت از واحدهای منفرد به شبکه‌های فناورانه

معاون فناوری و نوآوری وزارت علوم با اشاره به تنوع حوزه‌های فعالیت واحدهای فناور گفت: در میان بیش از ۱۶ هزار و ۷۰۰ واحد فناور کشور، ظرفیت‌های متنوعی در حوزه‌های مختلف شکل گرفته است. حدود ۲۷ درصد این واحدها در حوزه اقتصاد دیجیتال، ۱۳ درصد در زیست‌فناوری و حدود ۱۲ درصد در حوزه ماشین‌آلات و ساخت تجهیزات پیشرفته فعالیت می‌کنند و در کنار این بخش‌ها، ظرفیت‌های قابل توجه دیگری نیز در زیست‌بوم فناوری وجود دارد.

وی با تأکید بر ضرورت اتصال این ظرفیت‌ها به یکدیگر تصریح کرد: برخورداری از تعداد بالای واحدهای فناور به‌تنهایی به معنای برخورداری از یک زیست‌بوم اثرگذار نیست؛ بلکه باید میان این ظرفیت‌ها شبکه‌ای از همکاری و ارزش‌آفرینی شکل گیرد تا بازیگران مکمل بتوانند در زنجیره ارزش، پروژه‌های بزرگ و مأموریت‌های ملی در کنار یکدیگر قرار گیرند.

دکتر شهیکی‌ افزود: در همین راستا، ۱۳ دبیرخانه با محوریت معاونت فناوری وزارت علوم شکل گرفته است که هدف آن‌ها ایجاد اتصال میان بازیگران مختلف و تسهیل همکاری میان مجموعه‌هایی است که می‌توانند در زنجیره ارزش یا پروژه‌های بزرگ‌تر نقش مکمل ایفا کنند.

وی خاطرنشان کرد: اگر قرار است فعالیت‌های فناورانه وزن و اثرگذاری بیشتری در اقتصاد کشور پیدا کنند، نمی‌توان انتظار داشت واحدهای فناور به صورت منفرد این نقش را ایفا کنند. پیوند دادن ظرفیت‌ها و ایجاد شبکه‌های تخصصی، مسیر افزایش اثرگذاری و شکل‌گیری پروژه‌های بزرگ‌مقیاس را هموار می‌کند.

ضرورت عبور از تأمین مالی سنتی

معاون فناوری و نوآوری وزارت علوم، محدودیت منابع مالی را یکی از چالش‌های جدی امروز زیست‌بوم فناوری دانست و گفت: باید مسیرهای جدیدی برای تأمین مالی فناوری ایجاد کنیم. نمی‌توان انتظار داشت صرفاً با اتکا به بودجه‌های سنواتی، اتفاقات جدیدی در زیست‌بوم فناوری رقم بخورد یا مسیرهای تازه‌ای برای توسعه ایجاد شود.

دکتر شهیکی‌ ادامه داد: در این شرایط، پارک‌های علم و فناوری که بتوانند مدل‌های نوین و اثربخش تأمین مالی را طراحی و عملیاتی کنند، از اهمیت ویژه‌ای برخوردارند. تجربه‌های موفق در این حوزه می‌تواند به عنوان الگو در سایر استان‌ها و مجموعه‌های فناور نیز مورد استفاده قرار گیرد.

هوش مصنوعی و ضرورت بازطراحی مدل پارک‌های فناوری

وی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به تحولات شتابان فناوری و نقش هوش مصنوعی اظهار کرد: در پنل‌های آینده‌نگر این اجلاس، موضوع هوش مصنوعی مورد توجه قرار گرفته است. ورود به عصر جدید فناوری، صرفاً به معنای توسعه ابزارهای فناورانه نیست، بلکه ساختارها، فرآیندها و مدل‌های حکمرانی و سازمانی نیز باید متناسب با این تحولات بازطراحی شوند.

معاون فناوری وزارت علوم افزود: یکی از مسائل جدی، تغییر معماری سازمانی پارک‌های علم و فناوری است. باید بررسی کنیم که ساختار، فرآیندها و مدل عملکردی پارک‌ها در شرایط جدید چگونه باید تغییر کند. اگر مدل فعالیت پارک‌ها متناسب با تحولات فناوری به‌روزرسانی نشود، اثربخشی آن‌ها به‌تدریج کاهش خواهد یافت.

وی تأکید کرد: تحول فناورانه باید همزمان با تحول در ساختارهای سازمانی و مدل‌های مدیریتی دنبال شود؛ چرا که نمی‌توان با مدل‌های سنتی، پاسخگوی نیازهای یک زیست‌بوم فناوری مبتنی بر هوش مصنوعی و اقتصاد دیجیتال بود.

مقیاس‌پذیری؛ یکی از مسائل کلیدی شرکت‌های فناور

دکتر شهیکی‌ با اشاره به ضرورت توجه واحدهای فناور به مزیت‌های رقابتی گفت: وقتی از بیش از ۱۶ هزار واحد فناور صحبت می‌کنیم، برخورداری از مزیت رقابتی برای بقای هر کسب‌وکار اهمیت اساسی دارد. واحدی که نتواند مزیت رقابتی خود را شناسایی، توسعه و به بازار تبدیل کند، نمی‌تواند در فضای رقابتی جدید ماندگار باشد.

وی افزود: از این منظر، راهبردهای توسعه کسب‌وکار و مدل‌های جدید رقابت باید متناسب با تحولات فناوری مورد بازنگری قرار گیرند تا واحدهای فناور بتوانند خود را با اقتضائات جدید بازار و اقتصاد نوآوری تطبیق دهند.

معاون فناوری وزارت علوم یکی دیگر از چالش‌های مهم را موضوع مقیاس‌پذیری دانست و گفت: حدود ۵۲ درصد واحدهای فناور کشور نیازمند مقیاس‌پذیری هستند. بنابراین، توسعه دانش و مهارت‌های مرتبط با Scale-up باید به یکی از اولویت‌های جدی زیست‌بوم فناوری تبدیل شود.

وی تصریح کرد: اگر نتوانیم مقیاس فعالیت‌های فناورانه و ظرفیت تولیدی شرکت‌ها را افزایش دهیم، توسعه فناوری کشور با محدودیت مواجه خواهد شد. مقیاس‌پذیری باید از یک مفهوم مدیریتی به یک رویکرد عملیاتی در مسیر رشد شرکت‌های فناور تبدیل شود.

انتقال تجربه؛ محور همکاری میان پارک‌های علم و فناوری

دکتر شهیکی‌ با اشاره به پنل‌های تخصصی برگزارشده در اجلاس گفت: تلاش شده است در این پنل‌ها تجربه‌های موجود در کشور شناسایی و به شکل هدفمند میان مجموعه‌ها به اشتراک گذاشته شود. به‌ویژه تجربه‌های موفق در حوزه تأمین مالی می‌توانند برای سایر استان‌ها و مجموعه‌ها الهام‌بخش باشند.

وی افزود: الگوهایی که در زمینه مدل‌های نوین تأمین مالی شکل گرفته‌اند، قابلیت تعمیم به سایر بخش‌ها را دارند و می‌توانند به عنوان نمونه‌های عملیاتی برای حرکت مجموعه‌های دیگر به سمت تنوع‌بخشی به ابزارهای مالی مورد استفاده قرار گیرند.

معاون فناوری وزارت علوم، انتقال تجربه میان بازیگران زیست‌بوم فناوری را یکی از اهداف اصلی این نشست عنوان کرد و گفت: ظرفیت‌ها و تجربه‌های ارزشمندی در کشور وجود دارد که باید امکان انتقال و بهره‌برداری از آن‌ها در سایر مجموعه‌ها فراهم شود.

وی ادامه داد: این اجلاس را می‌توان بستری برای «تجربه و انتقال تجربه» دانست؛ چرا که مسائل متعددی در زیست‌بوم فناوری وجود دارد که نیازمند بررسی عمیق و ارائه راهکارهای عملیاتی است.