مراکز رشد از ارزیابیهای آماری و شکلی عبور کنند/تعداد بالای واحدهای فناور بدون رشد واقعی کسبوکارها، کافی نیست
مدیر طرح ملی مراکز رشد نوین:
به گزارش روابط عمومی وزارت علوم، دکتر غفاری که در اجلاس مدیران مراکز رشد سخن میگفت، با اشاره به ضرورت توسعه زیرساختهای فناوری در کشور، گفت: این توسعه زیرساختی اتفاق افتاده و همچنان در حال انجام است و در کنار آن، فناوریهای واقعاً ارزشمندی نیز شکل گرفته که برخی از آنها موجب افتخار و حتی عامل رشد دانشگاهها هستند، اما اکنون باید سطح توقع خودمان را بالا ببریم و بررسی کنیم که آیا متناسب با توان نیروی انسانی، ظرفیتهایی که در کشور و دانشگاهها داریم و همچنین زیرساختهایی که ایجاد کردهایم، خروجی نیز به همان اندازه داشتهایم یا خیر.
مدیر طرح ملی مراکز رشد نوین با تأکید بر ضرورت بازنگری در نحوه ارزیابی عملکرد مراکز رشد دانشگاهی، ادامه داد: باید چند سؤال اساسی را از خودمان بپرسیم. هر مدیری که اکنون در هر مجموعهای فعالیت میکند، باید بداند چند کسبوکار فناورانه در مجموعه تحت مدیریت او شکل گرفته است. وقتی از کسبوکار فناورانه صحبت میکنیم، تأکید بر همین واژه است؛ زیرا درباره مراکز دانشگاهی صحبت میکنیم و نمیتوان یک کسبوکار عادی و سطحی را که به صورت طبیعی در جامعه شکل میگیرد، به عنوان خروجی دانشگاه و مرکز رشد در نظر گرفت.
وی افزود: باید مشخص شود چند کسبوکار فناورانه در مجموعهای که مدیریت آن را برعهده دارید، شکل گرفته و توسعه پیدا کرده است؛ ممکن است مدیر جدیدی به تازگی مسئولیت را برعهده گرفته باشد و این کسبوکارها از قبل وجود داشته باشند، اما سؤال اصلی این است که چند کسبوکار فناورانه در آن مجموعه شکل گرفته و توسعه یافته و امروز در سطح ملی یا حتی بینالمللی فعالیت میکند.
دکترغفاری تصریح کرد: بخش دوم این سؤال اهمیت بیشتری دارد و آن این است که آیا این کسبوکارها واقعاً حاصل عملکرد مرکز رشد هستند یا خیر. باید بتوانیم بگوییم اگر من، مرکز رشد یا پارک علم و فناوری وجود نداشتیم، آیا این کسبوکارها باز هم به همین شکل ایجاد میشدند و به مسیر خود ادامه میدادند؟ اگر پاسخ مثبت باشد، باید درباره میزان اثرگذاری مرکز رشد در شکلگیری و توسعه آن کسبوکارها تأمل کنیم.
وی یکی دیگر از سؤالات مهم در ارزیابی مراکز رشد را دلیل استقرار واحدهای فناور در این مراکز دانست و گفت: از واحد فناور خودتان بپرسید دلیل استقرار شما در اینجا چیست. اگر دلیل استقرار یک شرکت صرفاً مسائل مالیاتی باشد یا اینکه فضای اینجا ارزانتر از سایر مکانهاست، این نمیتواند نشانه عملکرد موفق یک مرکز رشد باشد.
مدیر مراکز رشد نوین گفت: در برخی کشورها فرآیندهایی را دیدهام که نشان میدهد مراکز رشد چگونه برای کسبوکارها ارزش ایجاد میکنند. حتی مراکزی وجود دارند که سالانه دو بار فراخوان برگزار میکنند و هر بار حدود ۱۰ هزار درخواست دریافت میکنند. این میزان تقاضا نشان میدهد که حضور در آن مرکز برای صاحبان کسبوکار ارزش واقعی ایجاد کرده است.
دکترغفاری با اشاره به تجربه فعالیت خود در دانشگاه گفت: در ۱۵ سال گذشته، خودم در دانشگاه بودهام و تجربه مراکز رشد را از نزدیک دیدهام. به نظر من بخش کسبوکار در عملکرد مرکز رشد باید پررنگتر از چیزی باشد که اکنون شاهد آن هستیم. دوستانی که در مراکز رشد فعالیت میکنند باید به این موضوع توجه جدی داشته باشند و عملکرد خود را بر اساس خروجی واقعی کسبوکارها ارزیابی کنند.
وی تأکید کرد: مرکز رشد هم از نظر کاری که انجام میدهد اهمیت دارد و هم جایگاه آن مهم است. باید به دلایل استقرار واحدهای فناور توجه کنیم. اگر واحدهای فناور حاضر باشند برای حضور در مرکز رشد حتی پول بیشتری از اجاره یک فضای معمولی پرداخت کنند و برای ورود به این مرکز تلاش کنند، آن زمان میتوان گفت زیرساخت و محتوایی که ایجاد کردهاید، برای آنها ارزشمند بوده است.
مدیر طرح ملی مراکز رشد با اشاره به هشدار یکی از مدیران باتجربه درباره توسعه زیرساختهای فیزیکی مراکز رشد گفت: یکی از مدیران باتجربه به من میگفت «مواظب باشید ساختمان ارواح نسازید». این جمله مهم است. ایجاد ساختمان و فضای فیزیکی به تنهایی کافی نیست؛ باید ببینیم این فضا واقعاً زنده است و کسبوکارها در آن فعالیت میکنند یا فقط ساختمانی ایجاد کردهایم که واحدهای فناور در آن حضور اسمی دارند.
دکترغفاری ادامه داد: من در برخی مراکز این موضوع را از نزدیک دیدهام. باید ببینیم ماهیت واقعی کسبوکارها چگونه است. اگر یک کسبوکار صبح ساعت ۹ یا ۱۰ وارد مرکز میشود و تا ساعت ۹ یا ۱۰ شب درگیر فعالیت است، این موضوع باید برای مدیر مرکز رشد مهم باشد. اینها همان مسائلی است که در مدیریت مرکز رشد باید به آنها فکر کرد و برای آنها راهکار داشت.
وی یکی از مشکلات سالهای اخیر مراکز رشد دانشگاهی را کاهش ورودی این مراکز عنوان کرد و گفت: یکی از مشکلاتی که در سالهای اخیر با آن مواجه شدهایم، کاهش ورودی مراکز رشد است. ورودی مراکز رشد ما در دانشگاهها کاهش پیدا کرده است. بنابراین باید از مدیران مراکز رشد پرسید که چه برنامهای برای ایجاد انگیزه و افزایش ورودی دارند؟
این عضو هیئت علمی دانشگاه گلستان افزود: مدیر مرکز رشد باید برای این موضوع برنامه داشته باشد و مشخص کند در شرایط فعلی چگونه میخواهد افراد را به ورود به فضای فناوری ترغیب کند. باید به موضوعاتی مانند ارتباط با دانشجویان، گوش دادن به ایدهها، تشویق افراد و ایجاد انگیزه توجه کنیم. اگر صرفاً منتظر بمانیم که فردی خودش وارد مرکز رشد شود، نمیتوانیم انتظار داشته باشیم ورودی مراکز افزایش پیدا کند.
دکترغفاری با اشاره به برنامههای وزارت علوم در این زمینه اظهار کرد: وزارت علوم در حال دنبال کردن برنامههایی برای تقویت این مسیر است. یکی از این برنامهها در حوزه فناوری دانشگاهها تعریف شده و در قالب آن، دانشجویان دکتری بر اساس یک مسئله صنعتی که قابلیت ایجاد یک کسبوکار را دارد، فعالیت میکنند.
وی افزود: این طرح در ابتدا با حدود ۲۰ دانشگاه آغاز شد و پس از ارزیابی اولیه، مسیر توسعه آن دنبال شد. در هر مرحله نیز میزان حمایتها افزایش پیدا کرده است و قطعاً در مراحل بعد، در صورت عملکرد مناسب، رقم حمایتها به شکل قابل توجهی افزایش خواهد یافت.
وی تأکید کرد: در این فرآیند، باید محصول فناورانه و خروجی واقعی مورد توجه قرار گیرد. اگر محصولی شکل گرفته است باید بررسی شود که آیا قابلیت توسعه و ورود به بازار را دارد یا خیر. ما باید تیم و محصول را به گونهای ارزیابی کنیم که در نهایت به یک کسبوکار واقعی منجر شود.
دکترغفاری با انتقاد از رویکردی که ابتدا تیم را تشکیل میدهد و سپس به دنبال بازار میگردد، گفت: اینکه ابتدا یک تیم تشکیل دهیم، استاد روی یک موضوع تمرکز کند و بعد به دنبال بازار برای آن محصول بگردیم، اساساً مدل درستی نیست. چیزی که باید وجود داشته باشد، محصول یا راهکاری است که از ابتدا بازار داشته باشد و بعد شما برای توسعه آن زمان و انرژی صرف کنید.
وی ادامه داد: روند اجرا نیز باید بر همین اساس طراحی شود. طرحهایی که واگذار شدهاند باید بر اساس معیارهای واقعی ارزیابی شوند و صرفاً به ارزیابی شکلی اکتفا نشود. مراکز رشد دانشگاهی ظرفیت بسیار فوقالعادهای دارند، اما اهمیت آنها زمانی مشخص میشود که بتوانند تیم مناسب را به کسبوکار مناسب و در نهایت به بازار برسانند.
مدیر طرح ملی مراکز رشد خاطرنشان کرد: ما حتماً باید در یک مرحله از ارزیابیهای آماری و شکلی خارج شویم. اینکه تیم ارزیابی وارد یک مرکز شود، تعداد ایدهها و واحدهای فناور را بررسی کند و صرفاً بر اساس آمار موجود درباره عملکرد مرکز قضاوت کند، کافی نیست.
دکترغفاری گفت: باید ببینیم ایدههایی که وارد مرکز رشد شدهاند چه مسیری را طی کردهاند، چه تعداد از آنها به کسبوکار تبدیل شدهاند و منحنی رشد آنها چگونه بوده است. اگر این اتفاقات رخ داده باشد، میتوان گفت مرکز رشد عملکرد مناسبی داشته است؛ اما اگر چنین اتفاقی نیفتاده باشد، حتی داشتن ۲۰۰ واحد فناور نیز اتفاق خاصی ایجاد نمیکند.
وی در ادامه بر ضرورت استفاده از ظرفیت بخش خصوصی تأکید کرد و گفت: در ادامه مسیر باید به هر شکلی که خودمان صلاح میدانیم، از ظرفیت بخش خصوصی استفاده کنیم. در کشور برای حوزههای مختلف نهادهای سرمایهگذاری و حمایت ایجاد شدهاند و در برخی حوزهها نیز سرمایهگذاران برای ورود به فناوری اعلام آمادگی کردهاند.
مدیر طرح ملی مراکز رشد نوین افزود: در مواردی که سرمایهگذاران با تیمهای فناور مواجه شدهاند، مشخص شده است که بسیاری از این تیمها هنوز برای مذاکره با سرمایهگذار آماده نیستند. در چنین شرایطی، ایجاد شتابدهندهها به صورت طبیعی ضرورت پیدا میکند تا این تیمها را برای ورود به فرآیند سرمایهگذاری آماده کنند.
دکترغفاری با اشاره به یک تجربه سرمایهگذاری اظهار کرد: در یک مورد، با افرادی مواجه شدیم که از جمله بزرگترین سرمایهگذاران کشور بودند. در کمتر از نیم ساعت به این نتیجه رسیدیم که نزدیک به دو میلیون دلار سرمایهگذاری انجام شود. این نشان میدهد که اگر با آدمهایی مواجه شویم که ظرفیت ایجاد یک اتفاق بزرگ را دارند، باید به آنها کمک کنیم.
وی تأکید کرد: اگر فردی ظرفیت ایجاد یک اتفاق بزرگ را دارد، باید متناسب با نیاز او هر چیزی که لازم است فراهم کنیم. ممکن است یک فرد به سرمای نیاز داشته باشد، فرد دیگری به معافیت یا حمایت قانونی نیاز داشته باشد و فرد دیگری به شبکهسازی یا دسترسی به بازار نیاز داشته باشد. بنابراین حمایت باید متناسب با نیاز واقعی آن فرد یا تیم طراحی شود تا بتواند اتفاق مورد انتظار را رقم بزند.
دکترغفاری در پایان گفت: هدف نهایی این است که حمایتها از حالت کلی و یکسان برای همه خارج شود و متناسب با نیاز واقعی افراد و کسبوکارها شکل بگیرد؛ چراکه زمانی میتوان از موفقیت مراکز رشد سخن گفت که این مراکز بتوانند ایده و نیروی انسانی مستعد را به کسبوکار فناورانه، بازار و در نهایت یک اثرگذاری واقعی در سطح کشور و حتی عرصه بینالمللی برسانند.